Çinli girişim Moonshot AI tarafından geliştirilen güçlü YZ modeli Kimi K3‘ün geçen hafta yayınlanmasının ardından ABD hükümeti, önde gelen Çinli YZ modellerini yasaklama sürecini yeniden başlatıyor olabilir. 20 Temmuz’da yayınlanan Axios haberine göre, Trump yönetimi siber güvenlik endişelerini gerekçe göstererek yasaklama baskısını yeniden alevlendiriyor. DeepSeek ve Kimi K3 gibi Çinli modeller açık ağırlıklı (open-weight) yapıda sunuluyor; yani eğitilmiş model ağırlıkları herkesin indirmesine açık şekilde yayınlanıyor. Bu durum, şirketlerin modelleri kendi özel altyapılarında barındırarak verilerini bünyelerinde tutmalarına ve çıkarım maliyetlerini ciddi oranda düşürmelerine imkan tanıyor. İşte bu özellikler, ABD’li şirketler arasındaki kullanım oranını hızla artırıyor.
Yönetime yakın birden fazla kaynağa dayandırılan Axios haberi, hükümetin daha önce de siber güvenlik gerekçesiyle Çinli modellerin ABD’deki büyümesini ve yayılmasını engellemek için bir dizi girişimde bulunduğunu belirtiyor. Eleştirmenler ise bu adımın rekabeti ve yenilikçiliği engelleyeceğini, tekelciliği teşvik edeceğini söylüyor. ABD Ticaret Bakanlığı, geçen yıl DeepSeek dahil birden fazla Çinli YZ laboratuvarını Entity List‘e (Varlık Listesi) eklemeyi değerlendirdi. Sanayi ve Güvenlik Bürosu (BIS) tarafından yönetilen bu ticari kara liste, yabancı şirketlerin, araştırma kurumlarının, hükümetlerin ve bireylerin hassas Amerikan donanımı, yazılımı veya teknolojisini satın almasını kısıtlıyor.
ABD’li yetkililer, Çinli YZ modellerinin kullanımını caydırmak amacıyla Ulusal Güvenlik Ajansı (NSA) ve Ulusal Siber Direktörlük Ofisi’nin (ONCD) ortak bir tavsiye kararı yayınlamasını da değerlendirdi. Ayrıca, barındırılan Çinli modellerle bağlantılı güvenlik ihlallerinden ABD’li şirketleri sorumlu tutan bir başkanlık kararnamesi taslağı hazırladı. Pazar üzerindeki etkilerine ilişkin iç tepkiler nedeniyle başlangıçta durdurulan bu tedbirler, yeni Çinli açık ağırlıklı modellerin çıkışıyla birlikte tekrar gündeme geldi.
Habere göre, eski Beyaz Saray danışmanı Sriram Krishnan ve Beyaz Saray dış YZ danışmanı David Sacks gibi olası yasağa karşı çıkan isimler, bu adımın yenilikçiliği olumsuz etkileyeceğini savunuyor. Bu durumun, pazarın tekelini önde gelen ABD’li YZ laboratuvarları OpenAI ve Anthropic‘e teslim edeceğini belirtiyorlar. Haber, bu şirketlerin yasaklama baskısında rolü olabileceğini de ima ediyor. Sacks, pazar günü X platformunda yaptığı bir paylaşımda şu ifadeleri kullandı:
“YZ politikasında kritik bir kırılma noktasındayız. YZ modeli gelirleri açısından halihazırda ikili bir tekel oluşturan önde gelen kapalı laboratuvarlar, hükümetin açık kaynaklı rakiplerini ortadan kaldırmasını istiyor.”
Çinli YZ modelleri, nispeten düşük maliyetleri ve yerli alternatiflerle başa baş görülen yetenekleri sayesinde çok sayıda Amerikalı şirket tarafından giderek daha fazla tercih ediliyor. DeepSeek V4 ve Kimi K3 gibi Çinli modellerin açık ağırlıklı yapısı, şirketlerin modelleri yerel olarak indirmesine ve özel sunucularda barındırmasına olanak tanıyor. Bu da kapalı Batılı alternatiflere kıyasla veri gizliliği sağlarken API maliyetlerini ciddi ölçüde düşürerek kullanımı teşvik ediyor. Öte yandan, modeli kendi sunucularında barındırmak GPU, elektrik, bakım, ağ ve işletim maliyetlerini doğrudan şirkete yüklüyor. Bu nedenle söz konusu yöntem genellikle büyük ve sürekli YZ kullanımı olan kuruluşlar için daha ekonomik bir seçenek sunuyor.
Çinli açık ağırlıklı modeller, API ücretlerini benzer ABD sistemlerinin çok altında fiyatlandırıyor. Örneğin DeepSeek-V4-Pro, bir milyon çıktı token’ı başına 0,87 dolar talep ederken, Anthropic‘in en gelişmiş modeli Claude Fable 5 için bu rakam 50 dolar. Bu agresif fiyat kırma stratejisi, yazılımcıların kullanımında muazzam bir artış sağladı. Coinbase CEO’su Brian Armstrong, şirketin canlı sistemlerde GLM-5.2 ve Kimi gibi modelleri çalıştırdığını, böylelikle gerçek token tüketimleri fırlamasına rağmen toplam YZ harcamalarını neredeyse yarı yarıya düşürdüklerini söyledi.
Artan kullanıma rağmen ABD hükümeti, yasaklama gerekçesi olarak siber güvenlik endişelerini gösteriyor. Açık ağırlıklı bir teknolojiyi engellemek teknik ve hukuki engeller çıkardığı için, Çinli YZ modellerine getirilecek bir yasağın pratikte uygulanıp uygulanamayacağı sorusu gündeme geliyor.
ABD engeline rağmen DeepSeek‘i web sitesi veya uygulama üzerinden kullanmak isteyen bireysel bir kullanıcı veya küçük bir şirket için VPN fazlasıyla iş görüyor. Yine de sınırlı uygulama erişilebilirliği ve ödeme kısıtlamaları etkili engeller olmaya devam ediyor.
Hazır uygulama veya API kullanmak yerine modelleri kendi bünyesinde barındıran büyük işletmeler için denetim sağlamak birkaç nedenden dolayı zorlaşıyor. Verilerin üçüncü taraf bir sağlayıcının sunucularına gönderilmesini ve şirket ağının dışına çıkmasını gerektiren kapalı kaynaklı API’lerin aksine, açık ağırlıklı modeller Hugging Face gibi kamuya açık depolarda ve bağımsız torrent ağlarında indirilebilir dosyalar halinde yer alıyor. Bu durum, bir kez yayınlanan modellerin tamamen piyasadan toplatılmasını zorlaştırıyor.
Bir Amerikan şirketi model ağırlıklarını indirdikten sonra modeli özel ve dış ağlardan tamamen yalıtılmış bir veri merkezinde çevrimdışı olarak çalıştırabilir. Böylece ABD’li düzenleyicilerin yerel olarak hangi modelin kullanıldığını izlemesi zorlaşıyor.
Model üzerinde yapılan değişiklikler de denetimi daha da karmaşık hale getiriyor. Şirketler bu modelleri düzenli olarak ince ayardan geçiriyor (fine-tune), nicemliyor (quantize) veya damıtıyor (distill). Çin menşeili temel yapıyı yerli kurumsal verilerle birleştirerek kökenini belirsizleştiriyor. Böylelikle yabancı modelin nerede bittiğini ve yeni yerli modelin nerede başladığını tanımlamak zorlaşıyor. Sıkı indirme yasaklarında bile şirketler, modelleri yan kuruluşları aracılığıyla barındırabiliyor faka bu yöntem, bulut sağlayıcılarının Müşterini Tanı (KYC) kurallarına ve ABD ihracat kontrollerinin sınır ötesi yetki alanına takılabiliyor.
Bununla birlikte, ABD hükümetinin tam bir yasağa ihtiyacı kalmayabilir. Axios haberine göre strateji, ABD’li şirketlerin bu modelleri kendiliğinden bırakmasını sağlamak üzerine kurulu. Axios’un aktardığı hükümet kaynakları, satın alma kurallarının, Entity List tehditlerinin ve Çinli modelleri kullanan şirketlere yönelik kamuoyu baskısı kampanyalarının işe yarayabileceğini ifade ediyor. Kaynaklar ayrıca hükümetin “Çinli modellerdeki olası arka kapıları, güvenlik eksikliklerini ve bunların getirdiği yönetim sorunlarını vurgulamak için baskı yapacağını” söylüyor.
Olası her türlü yasak veya kısıtlama, ABD ile Çin arasında devam eden ve YZ sektörüne kadar uzanan geniş kapsamlı ticaret geriliminde yeni bir perde demek. Washington daha önce Çin’e yönelik kritik bilgi işlem donanımı ve ekipmanı ihracatına kısıtlamalar getirmiş, sonrasında bu kısıtlamaları esnetmişti. Ancak Pekin yönetimi şu anda yerli teknolojileri geliştirmeye odaklanıyor ve Çinli şirketleri bu teknolojileri kullanmaya teşvik ediyor. Trump yönetimi de ABD’nin YZ yarışında liderliği elinde tutma niyetini açıkça ortaya koyuyor.
Kaynak: https://www.tomshardware.com/tech-industry/artificial-intelligence/trump-administration-reportedly-reviving-push-to-ban-chinese-ai-models-following-kimi-k3-launch-citing-cybersecurity-concerns-downloadable-open-weights-could-make-an-outright-u-s-ban-nearly-impossible-to-enforce-amid-growing-adoption
