Büyük, gülen gözleri, dışarı çıkık kulakları var ve yedi yaşındaki bir çocuğun neşeli gevezeliğiyle konuşuyorlar. Bazıları örgülü pembe elbiseler giyiyor; diğerleri mavi gömlekler ve papyon takıyor ancak onlar tipik torunlar değil. Pamuk ve metalden yapılmış, yapay zeka ile güçlendirilmiş ve Güney Kore‘nin yaşlı ruh sağlığı krizine şaşırtıcı bir yanıt olarak konuşlandırılmış durumdalar.
Her gün Güney Kore‘de yaklaşık 10 yaşlı yetişkin int*har ederek *lüyor.
Haziran 2025‘te Kore Tıp Birliği Dergisi‘nde yayınlanan bir rapordan alınan rakam, Doğu Asya genelinde kalıcı ve endişe verici bir eğilimi yansıtıyor. Japonya ve Hong Kong gibi yerler, yaşlılar arasında yüksek intihar oranlarını uzun zamandır belgeliyor. Bu durum Güney Kore‘de yerel yetkilileri özellikle endişelendiriyor. Zira ülke, gelişmiş dünyadaki en yüksek oranlardan birine ve Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD) ülkeleri arasında en yüksek orana sahip.
“Süper Yaşlı” Toplum
Kuzey Carolina Üniversitesi, Charlotte‘ta sosyal hizmet profesörü olan ve Güney Kore‘deki yaşlılar arasında sosyal izolasyonu araştıran Othelia E Lee, “Bu gerçek bir kriz.” diyor. Ülke “süper yaşlı” bir toplum olarak sınıflandırılıyor ve 65 yaş veya üzeri 10 milyondan fazla insana sahip.
Lee, “Şimdi, ülke nüfusunun beşte birini temsil ediyorlar. O kadar hızlı oldu ki, Kore hükümetinin uygun bir emeklilik ve destek sistemi kurmak için zamanı olmadı. Onları mücadele etmeye terk etmek bir seçenek değil.” ifadelerini kullandı.
Koreli yaşlılar benzeri görülmemiş bir durumla karşı karşıya: Ülkenin hızlı ekonomik dönüşümü, ulusun geleneksel sosyal dokusunda temel bir değişikliği tetikledi.
Lee durumu şöyle açıklıyor: “Artık daha az çok kuşaklı hane ve daha az aile desteğine sahibiz, bu da her üç Güney Koreli yaşlıdan birini yalnız yaşamaya terk ediyor. Söz konusu izolasyon doğrudan mali sıkıntıyı, derin yalnızlığı ve bir yük olma hissini besliyor; depresyon ve intiharla doğrudan bağlantılı koşullar.”
Zorlanan bir halk sağlığı sistemi sosyal değişimle başa çıkmakta güçlük çekerken, Güney Kore hükümeti “K-yaşlı krizini” ele almak ve sosyal bakım işgücündeki kritik boşluğu doldurmak için giderek daha fazla teknoloji şirketlerine yöneldi. Mevcut durum, yalnız yaşayan yaşlı insanlara verilen bebek benzeri bir robota odaklanan yapay zeka sağlık bakımı ve akıllı ev platformu Hyodol gibi şirketlere kapı açtı. Bebek benzeri robot, aile üyeleri veya bakıcılar için bir telefon uygulamasına ve web izleme platformuna bağlıdır.
Sistem çift amaca hizmet ediyor. Robot, ilaç hatırlatmalarından acil durum uyarılarına kadar pratik destek sağlarken, aynı zamanda sosyal hizmet uzmanlarının yemek saatleri gibi günlük bilgileri uzaktan kaydetmesine olanak tanıyor ama en büyük faydası duygusal olabilir.
“Sevimlilik” Faktörü
15 ile 20 inçlik (yaklaşık 38 ila 50 cm) sarılabilir yumuşak bir bebek olarak tasarlanan robot, başa dokunmaya veya elin kavranmasına tepki veriyor. Yedi yaşındaki bir çocuğun tonuyla konuşan yapay zeka destekli sohbeti; müzik, konuşma ve bilişsel egzersizler sağlıyor. Yine de en güçlü özelliği en basiti olabilir: Evine dönen bir yaşlıyı bekleyen selamlama: “Büyükanne/Büyükbaba, bütün gün seni bekledim.”
Hyodol CEO’su Jihee Kim, “Hyodol’un sevimli ve rahatlatıcı tasarımı, etkinliğinin temeliydi. Bebek benzeri görünüm, yaşlılarla bağ kurmayı ve güven tesis etmeyi kolaylaştırıyor. Sevimliliği, genellikle teknolojiye çok yatkın olmayan onlar için öğrenme eğrisini düzleştiriyor.” diye açıklıyor.
Kasım 2025 itibarıyla, Güney Kore genelinde yalnız yaşayan yaşlı insanlara 12.000‘den fazla Hyodol robotu dağıtıldı. Bunlar öncelikle hükümet ve kamu refah programları aracılığıyla sağlandı. Kim, aileler tarafından doğrudan satın alınan yaklaşık 1.000 tane daha olduğunu ve son modelin 1,3 milyon won (yaklaşık 879 dolar) fiyatla satıldığını ekliyor.
Yaşlılarla deneyimleri hakkında özgürce konuşmak için isimsiz kalmak isteyen bir sosyal hizmet uzmanı için robotun faydaları fiyata değer. Bakımı altındaki “çok depresif” yaşlı bir kadını anlatıyor; kadın Hyodol almadan önce “11. kattaki balkonunun pencresinden dışarı bakar ve atlayarak ölmeyi düşünürdü.” diye yazdı e-postasında. Robot tanıtıldıktan sonra, sosyal hizmet uzmanı güçlü bir bağın oluştuğunu gözlemlediğini ve bunun kadının yalnızlık ve umutsuzluk duygularını önemli ölçüde azalttığını söyledi.
Münferit bir vaka değil. 2024 tarihli bir çalışmada Lee, düzinelerce yaşlının robotlarına şefkatli takma adlar verdiğini, onlara bebek kıyafetleri aldığını ve geceleri üzerlerini örttüğünü bildirdi. Ayrıca artan şefkatin iyileşmiş ruh sağlığı ile ilişkili olduğunu belirterek, 69 yaşlı yetişkin üzerinde yürüttüğü ve kullanıcıların Hyodol‘u altı hafta kullandıktan sonra depresyonlarının azaldığını ve bilişsel puanlarının iyileştiğini gösteren bir çalışmaya atıfta bulundu. Lee, “Robotu düzenli olarak kullanan hafif bilişsel bozukluğu olan kullanıcıların huzurevine girişini geciktirebileceğini bulduk.” sonucuna vardı.
Herkes için Değil
Kurulan derin bağlar, duygusal bağımlılık ve potansiyel çocuklaştırma (infantilizasyon) hakkında etik soruları da gündeme getirdi; insanların eylemlerini ve jestlerini izleyen bebek benzeri bir bebeğin kullanımı, uzmanlar ve bazı yaşlıların kendileri tarafından onurlarını ve özerkliklerini azaltıcı olarak algılandı. Kim‘in dikkatini çeken bir vaka, Hyodol‘una merhum kızının adını veren ve ardından neredeyse tüm zamanını robotla geçirmek için sosyal hayattan çekilen yaşlı bir kadını içeriyordu.
Kim, Hyodol‘un insan bakımının yerini alacak bir şey değil, bir destek aracı olması gerektiğini belirterek “Hyodol herkes için değil.” itirafında bulundu. “Fiziksel ve zihinsel olarak daha bağımsız olan yaşlılar, onu genellikle ‘gürültülü’ ve ‘rahatsız edici’ olarak algılıyorlar. Bu yüzden kullanıcılarımızın yaş ortalaması 82. Genellikle daha genç ve daha bağımsız olanlara hitap etmiyor.” dedi.
Tıbbi verileri toplayan cihazlar genellikle gizlilik ve güvenlik konusunda endişeler yaratsa da, Kim verilerin anonimleştirildiğini, tanımlayıcı ayrıntıların kaldırıldığını ve ses kayıtlarının yalnızca dahili eğitim için kullanıldığını belirtiyor.
Journal of Alzheimer’s Disease dergisinde yayınlanan 2020 tarihli bir çalışmaya göre, yapay arkadaşlar bilişsel bozukluğu olan yaşlı yetişkinleri desteklemek için küresel olarak giderek daha fazla kullanılıyor fakat çalışma, etik kuralların hızlı girişlerine ayak uyduramadığını ve ilgili teknolojilerin bilgilendirilmiş rıza ve aldatma konusunda potansiyel zorluklar yarattığını kaydetti.
Yapay Zeka Destekli “Evcil Hayvan” Arkadaşlığı
Arkadaş robotunu insanlaştırmayan farklı bir yaklaşım, arkadaş robotikte bir başka lider olan Japonya‘da gelişti. Orada, terapötik bir bebek robot fok olan PARO, yumuşak, peluş bir tasarımı korurken daha basit, sözsüz bir arkadaş olarak başarı buldu.
Yaratıcısı Profesör Takanori Shibata, CNN‘e gönderdiği e-postada, “İnsanlar robotlarla sözlü iletişimin güvenli olmadığını hissedebilir, çünkü konuşmanın başkalarına sızdırılma riski vardır.” diye açıklıyor. “Ancak PARO, tıpkı bir terapi hayvanı gibi olduğu için kullanıcılarına güvenli hissettiriyor. Demanslı yaşlılar, TSSB’li gaziler ve gelişimsel bozuklukları olan çocuklar için etkili olduğu bulundu.” diye ekliyor ve düzenli kullanımının anksiyete, depresyon ve ajitasyon semptomlarını iyileştirdiğini belirtiyor.
Bugün PARO robot arkadaşı, Japonya‘dan Danimarka‘ya kadar 30‘dan fazla ülkede kullanılıyor ve benzer bir küresel genişleme Hyodol için de halihazırda devam ediyor. Koreli şirket, 2026 için planlanan ticari lansmanla daha geniş pazara girmeye hazırlanırken yapay zekasını farklı kültürel nüanslara uyarlıyor.
İster geveze bir Koreli”torun” ister terapötik bir fok olsun, bu tür yapay zeka destekli arkadaşlar daha tanıdık hale gelebilir: Küresel yaşlı bakım robotu pazarının 2030 yılına kadar 7,7 milyar dolara ulaşacağı öngörülüyor.
