Paleontologlar düzenli olarak fosilleşmiş dinozor kemikleri keşfediyor. Bazen ayak izlerine ve tarih öncesinden kalma kabuklara da rastlıyorlar. Nadir durumlarda ise dinozorların deri veya tüylerinin bıraktığı eski izleri bile tespit edebiliyorlar. Peki ya fosilleşmiş hücreler? Araştırmacılar uzun zamandır bu düzeyde mikroskobik ayrıntıların korunmasının imkânsız olduğunu düşünüyordu. Ancak doğa, aksini bir kez daha kanıtladı.
Bugün Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS) dergisinde yayımlanan bir çalışmada uluslararası bir paleontolog ekibi, 115 milyon yıllık bir dinozorun fosilleri içinde bozulmamış biyomoleküllerin ve mineralize kırmızı kan hücrelerinin varlığını doğruladı. Önceki çalışmalar benzer olasılıklara işaret etse de ekibin araştırması, hem (heme) olarak bilinen oksijen taşıyıcı kan bileşiklerini kimyasal olarak tanımlayan ilk çalışma oldu.
Avustralya’daki Curtin Üniversitesi bünyesinde kimyager ve çalışmanın ortak yazarı olan Kliti Grice yaptığı açıklamada, “Bu gerçekten çığır açıcı bir keşif. Bu bulgular; hemoglobin gibi belirli biyomoleküllerin derin zamanda hayatta kalamayacağına dair uzun süredir var olan varsayımlara meydan okuyor” dedi.
Kanıtlar, genç bir Aratasaurus museunacionali‘nin fosilleşmiş uzuv kemiklerinin içinde yer alıyor. 2008 yılında keşfedilen A. museunacionali, günümüz Brezilya’sının kuzeydoğusunda yaşamış bir Erken Kretase teropoduydu. Fosiller, dinozorun 3 metreden uzun olduğunu ve yaklaşık 34 kilogram ağırlığında olduğunu gösteriyor fakat henüz genç olan bu dinozorun, büyümeye devam etseydi daha da büyük boyutlara ulaşması muhtemeldi.
Paleontologlar, fosillerden alınan ince kesitleri dikkatle inceledikten sonra mineralize kırmızı kan hücresi moleküler bileşenlerini ve hausmanit adı verilen karmaşık bir manganez oksiti tespit etti. Söz konusu madde, demir içeren ve başta hemoglobin olmak üzere birçok proteini bağlayan halka biçimli bir molekül olan hemin hücresel yapılarını korumaya yardımcı oldu. Hausmanit ayrıca kanda bulunan kolajendeki amino asitler gibi ek biyomoleküllerin korunmasına da yardımcı oldu. Çalışmanın yazarları, bu düzeydeki bir korunmanın ancak mikrop açısından zengin, fakat aynı zamanda oksijeni düşük bir ortamda gerçekleşen hızlı bir gömülmenin ardından meydana gelebileceğini öne sürüyor.
Grice ve çalışma arkadaşları, keşiflerinin moleküler düzeydeki paleontoloji için daha geniş etkilere sahip olduğunu söyledi. Yapılacak yeni çalışmalar, kanın evrimi, dinozor metabolizması ve antik hayvanların aktivite seviyelerine dair anlayışımızı geliştirmeye yardımcı olabilir. Bu tür bir korunmanın kesinlikle mümkün olduğu bilgisi, Dünya’nın çok ötesine bile uzanabilir. Böylesine hassas biyomoleküller, zorlu koşullar altında milyonlarca yıl boyunca fosilleşerek korunabiliyorsa benzer yaşam izlerinin evrenin başka yerlerinde de varlığını sürdürüyor olması mümkün.
Kaynak: https://www.popsci.com/science/first-dinosaur-blood-fossil-discovery/
