Yeni araştırmalar, evrenin bilinen en büyük yıldızlarından birinin 2014 yılında çarpıcı bir dönüşüm geçirdiğini ve patlamaya hazırlanıyor olabileceğini gösterdi. Atina Ulusal Gözlemevi’nden Gonzalo Muñoz-Sanchez liderliğindeki ve Nature Astronomy dergisinde yayımlanan çalışma, devasa WOH G64 yıldızının bir kırmızı üstdevden nadir görülen bir sarı hiperdeve dönüştüğünü savunuyor. Bu durum, yaklaşan bir süpernova patlamasının kanıtı olabilir.
Elde edilen veriler devasa bir yıldızın dış katmanlarını atmasına, ısındıkça küçülmesine ve kısa ömrünün sonuna yaklaşmasına gerçek zamanlı olarak tanıklık ettiğimizi gösteriyor.
Çok Özel Bir Yıldız
WOH G64, ilk olarak 1970’lerde Samanyolu’nun yörüngesinde dönen bir cüce galaksi olan Büyük Macellan Bulutu‘nda ilgi çekici bir yıldız olarak keşfedildi. Yıldızın sadece aşırı derecede parlak değil, aynı zamanda güneşin yarıçapının 1.500 katından fazla bir büyüklükle şimdiye kadar keşfedilen en büyük yıldızlardan biri olduğu anlaşıldı.
2024 yılında WOH G64, Çok Büyük Teleskop İnterferometresi (VLTI) sayesinde galaksimizin ötesinde ayrıntılı olarak fotoğraflanan ilk yıldız oldu. Görüntü, merkezi dev yıldızın etrafında net bir toz koza olduğunu gösterdi ve bu da yıldızın yaşlandıkça kütle kaybettiğini doğruladı.
Üstdevden Hiperdeve
Kozmosun genel düzeninde WOH G64, tahmini 5 milyon yıldan az yaşıyla genç bir yıldız sayılıyor. Yaklaşık 4,6 milyar yaşındaki güneşimizin aksine, WOH G64 hızlı yaşayıp genç ölmeye mahkum bir yapı sergiliyor.
Yıldız, devasa bir gaz ve toz bulutunun basınçla tutuşana kadar çökmesiyle büyük bir biçimde doğdu. Güneşimiz gibi, o da çekirdeğindeki hidrojeni nükleer füzyon yoluyla yaktı. Daha sonra genişleyerek helyum yakmaya başladı ve kırmızı üstdev olarak adlandırılan aşamaya geçti.
Tüm üstdevler hiperdeve dönüşmüyor. Teoriye göre hiperdevler, çok büyük yıldızların hızla yanması ve hidrojen yakmaktan helyum yakmaya evrilmesiyle oluşuyor. Bu geçiş sırasında yıldızlar dış katmanlarını atmaya başlarken, çekirdekleri içe doğru büzülüyor. Bir yıldız hiperdev haline geldiğinde, bir süpernovanın şiddetli patlamasıyla hızlı bir ölüme mahkum oluyor.
WOH G64’teki Bu Değişime Ne Sebep Oldu?
Peki 2014 yılında WOH G64‘e ne oldu? Yeni çalışma, orijinal üstdevin yüzeyinin büyük bir kısmının yıldızdan dışarı fırlatıldığını öne sürüyor. Bu durum, yazarların yıldızdan gelen ışık spektrumunu inceleyerek varlığını doğruladığı bir eş yıldızla olan etkileşimlerden kaynaklanmış olabilir.
Bir başka teoriye göre ise yıldız patlamaya hazırlanıyor. Bu kadar büyük yıldızların kaçınılmaz olarak patlayacağını biliyoruz ancak bunun tam olarak ne zaman gerçekleşeceğini önceden belirlemek zor olabiliyor. Olası senaryolardan biri, gördüğümüz bu geçişin süpernova öncesi bir şiddetli bir kütle kaybı (süper rüzgar) evresinden kaynaklanması. Bunun, çekirdekteki yakıt hızla tükenirken meydana gelen güçlü iç titreşimler nedeniyle oluştuğu tahmin ediliyor.
Sadece Zaman Gösterecek
Çoğu yıldız on milyonlarca, hatta on milyarlarca yıl yaşıyor. Galaksimizin dışındaki bir yıldızda bu kadar büyük bir dönüşüme tanıklık etmek ve bunu belgelemek her zaman mümkün olan bir durum değil. Bilim insanları eğer şanslıysak, WOH G64‘ün ölümünü kendi yaşam süremiz içinde görebileceğimizi belirtiyor. Bu durum sadece inanılmaz bir galaksiler arası görsel şölen sunmakla kalmayacak; aynı zamanda bilim insanlarının bu büyüleyici yıldıza dair yapbozun parçalarını tamamlamasına da yardımcı olacak.
Kaynak: https://phys.org/news/2026-02-biggest-stars-universe-ready.html
