Yanan bir elektrikli aracın tek bir videosu, sadece birkaç saat içinde milyonlarca izlenmeye ulaşabiliyor. Manşetler, batarya yangınlarını genellikle elektrikli araçların (EV) doğası gereği tehlikeli olduğunun kanıtı gibi sunuyor ve çoğu zaman elektrikli otomobillerin benzinli araçlara kıyasla daha kolay alev aldığını ima ediyor.
Söz konusu algı o kadar yaygın hale geldi ki günümüzde tüketici tereddütlerini, politika tartışmalarını ve hatta acil müdahale protokollerini şekillendiriyor ancak duygusal tepkiler yatıştığında, veriler bambaşka bir hikaye anlatıyor. On yılı aşkın süredir devam eden geniş ölçekli kullanımın ardından, eldeki somut kanıtlar soruyu doğrudan yanıtlamaya yetiyor: Elektrikli araçlar yanıyo fakat benzinli otomobillerden daha sık yanmıyorlar. Aksine, birçok ülke ve veri setine bakıldığında, alev alma sıklıkları önemli ölçüde daha düşük seyrediyor.
Güncel Veriler Gerçekte Ne Söylüyor?
Amerika Birleşik Devletleri’ndeki araç yangını istatistikleri, riskin baskın kaynağı olarak içten yanmalı motorlu (ICE) araçları işaret ediyor. ABD ulaşım güvenliği ajansları tarafından derlenen ve Ulusal Yangından Korunma Derneği (NFPA) tarafından alıntılanan veriler, içten yanmalı motor yangınlarının ülke genelinde yaklaşık “her 2 ila 3 dakikada bir” gerçekleştiğini gösteriyor. Söz konusu istatistik yılda yüz binlerce yangın anlamına geliyor ve vakaların büyük çoğunluğu benzinli veya dizel araçları kapsıyor.
ABD satış verileri ve yangın olay raporlarına dayanan analizler, satılan her 100.000 elektrikli araç başına yaklaşık 25 yangın düştüğünü, buna karşın benzinli araçlarda sayının 1.500 civarında olduğunu ortaya koyuyor. Avrupa verileri de benzer sonuçları destekliyor. İsveç Sivil Savunma Ajansı, 2022 yılında yaklaşık 611.000 elektrikli araç arasında sadece 23 yangın çıktığını rapor etti. Oranı ise %0,004 olarak kaydetti.
Aynı dönemde, yaklaşık 4,4 milyon benzinli ve dizel araçta 3.400 yangın meydana geldi ve oran %0,08 olarak hesaplandı. Diğer bir deyişle, dünyanın elektrikli araç dönüşümünün en yüksek olduğu otomobil pazarlarından birinde, yakıtlı araçların yanma olasılığı elektrikli olanlara göre yaklaşık 20 kat daha fazla.
Küresel bir veri tabanı tutan Avustralyalı EV FireSafe kuruluşu ise elektrikli araç yangın riskini %0,001-%0,002; benzinli ve dizel araçlar içinse %0,1 olarak bildiriyor. Bahsi geçen istatistikler, yanmalı araçların yangın riskinin 50 ile 100 kat daha yüksek olduğunu saptadı.
Polonya Devlet İtfaiye Teşkilatı’nın 2025 yılına ait güncel rakamları durumu daha da netleştiriyor. 2020 ile 2025 yılları arasında Polonya’da kaydedilen 51.142 araç yangınından 50.833’ü içten yanmalı motorlu araçlarda, 222’si hibritlerde ve sadece 87’si elektrikli araçlarda gerçekleşti. Pazar payına göre düzeltme yapıldığında dahi elektrikli araçların daha fazla yangın çıkardığına dair hiçbir kanıt bulunmuyor.
Algının Değişmemesinin Sebepleri Neler?
Rakamlar bu kadar netken, efsanenin neden hala yaşadığı sorusunun yanıtı ihtimal hesaplarında değil, görünürlük ve yanlış anlaşılmalarda gizli. Benzinli araç yangınları artık sıradanlaştı. Öyle sık yaşanıyorlar ki can kaybı olmadığı sürece nadiren ulusal haber haline geliyorlar. Buna karşın elektrikli araç yangınları, hala istisnai hissettirecek kadar nadir görülüyor. Bir olay gerçekleştiğinde ise filme alınıyor, paylaşılıyor ve tüm platformlarda tekrar tekrar izleniyor. Tek bir vaka, binlerce sıradan motor yangınının toplamından daha fazla ilgi çekebiliyor.
Elektrikli araç yangınlarının aşırı dikkat çekmesinin teknik bir sebebi de bulunuyor. Lityum-iyon batarya yangınları farklı davranıyor; daha uzun süre yanabiliyor, standart söndürme yöntemlerine direnebiliyor ve bazı durumlarda söndüğü sanıldıktan sonra tekrar alev alabiliyor. İşte tam bu noktada uzun süreli itfaiye müdahaleleri, yol kapamaları ve dramatik görseller oluşuyor; olay istatistiksel olarak nadir olsa da benzersiz bir tehlike yaşandığı fikri pekişiyor. Ayrıca, yanan elektrikli araçların viral fotoğrafları bağlamından koparılarak kaza veya dış kaynaklı yangınlar dahi batarya arızası gibi sunuluyor.
Elektrikli Araç Yangınlarına Gerçekte Ne Sebep Olur?
Çoğu elektrikli araç yangını kendiliğinden tutuşmaktan ziyade lityum-iyon batarya sistemlerinin hasar görmesinden kaynaklanıyor. Batarya muhafazasına zarar veren şiddetli çarpışmalar, nadir üretim hataları, su baskını sonrası sıvı sızması veya şarj altyapısındaki arızalar dahili kısa devrelere yol açabiliyor. Bu durum, ısının bir hücreden diğerine hızla yayıldığı termal kaçak sürecini tetikleyebiliyor.
Benzinli araç yangınları ise ezici bir çoğunlukla yakıt sızıntıları, yırtılan depolar, aşırı ısınan motorlar veya yanıcı buharları tutuşturan elektriksel arızalarla bağlantılı. Basınç altındaki sıvı yakıtın varlığı, özellikle eski otomobillerde veya yüksek etkili çarpışmalarda sürekli bir tutuşma riski taşıyor. Burada temel ayrım şu: Elektrikli araç yangınları teknik olarak karmaşık ancak seyrek; içten yanmalı motor yangınları ise daha basit ancak çok daha yaygın.
Düzenleyiciler ve Güvenlik Uzmanları Hangi Konuda Hemfikir
Güvenlik kurumları açıklamalarında temkinli olsalar da değerlendirmeleri çarpıcı. NFPA ve ABD itfaiye teşkilatları, “elektrikli araç yangınları müdahale ekipleri için benzersiz zorluklar teşkil ettiği” konusunu sürekli not düşüyor. Ayriyeten, söz konusu araçların toplam yangınlar içinde yalnızca çok küçük bir paya sahip olduğunu vurguluyorlar.
Battelle tarafından 2023 yılında ABD Ulusal Karayolu Trafiği Güvenliği İdaresi (NHTSA) için yürütülen bir araştırma, lityum-iyon batarya sistemlerini içeren yangınların “eğilim ve şiddet” bakımından benzinli ve dizel yakıtlarla kıyaslanabilir veya onlardan biraz daha düşük olduğu sonucuna vardı. Varılan sonuç, kaza sonrası yangın davranışlarını inceleyen Avrupalı ulaşım güvenliği kuruluşları ve bağımsız araştırmacılar tarafından da yinelendi.
Mitin Arkasındaki Gerçeklik
Elektrikli araçlar yanmaz değil ve hiçbir güvenilir uzman böyle bir iddiada bulunmuyor ama bu araçların benzinli otomobillerden daha sık yandığı fikri modern verilerle desteklenmiyor. Birden fazla bölgede yapılan araştırmalar, elektrikli araçların bazen on kat bazen de daha fazla bir farkla daha az yandığını gösteriyor. Mitin sürmesi yangınların görsel olarak çarpıcı, alışılmadık ve orantısız bir şekilde kapsanmasından kaynaklanıyor.
Rakamlar artık muğlak değil; elektrikli araç yangınları gerçek ancak çoğu manşetin öne sürdüğünden çok daha nadir.
Kaynak: https://interestingengineering.com/transportation/do-electric-vehicles-really-catch-fire-more
