MS 79 yılındaki Vezüv Yanardağı patlamasıyla küller altında kalan antik Roma kenti Herculaneum‘dan çıkarılan antik PHerc 1667 parşömenine baktığınızda, içinde ne yazdığını öğrenme şansının pek olmadığını düşünürsünüz. Rulo halindeki bu parşömen yanmış, kararmış ve büyük kısmına zarar vermeden açılması imkansız bir durumda.
Ancak The Guardian’ın aktardığına göre, Vesuvius Challenge projesinden araştırmacılar en yeni YZ tekniklerini kullanarak açılmadan kalan metnin 20 sütununu okuyabildi. Metinler, o dönemde yoğun şekilde tartışılan stoacı felsefeyi ve bu felsefenin etik, sanat ve insan davranışıyla olan bağını anlatıyor.
Sistemin çalışma prensibi şöyle: Bu ve benzeri parşömenleri açmaya gerek kalmadan, X-ışınları ve YZ algoritmalarının birleşimi, kömürleşmiş el yazmasının içinde sıkışıp kalan papirüs lifleri arasındaki ince farkları ayırt ediyor. Böylelikle araştırmacılar mürekkebin nerede olduğunu belirliyor.
İleri düzey YZ işlemleri, harf parçalarını tanımlayıp tamamlıyor ve eksik olabilecek kısımlara dair olasılıklar sunuyor. Sonrasında ise yazının gerçekte ne anlama geldiğini okumak ve yorumlamak insan araştırmacılara kalıyor. Bu yaklaşım, Vesuvius Challenge projesinin 2023 yılındaki lansmanından bu yana pek çok başarı sağladı.
Metinlerin Derinine İnmek
Uzmanlar, PHerc 1667 parşömeninin aslında Mount Vesuvius patlamasından iki veya üç yüzyıl öncesine ait olabileceğini düşünüyor. Bu da antik geçmişe merak uyandırıcı bir bakış sunuyor. Herculaneum‘u saran aynı ateş ve kül bulutu, daha ünlü olan Pompeii‘yi de kapladı; ancak bu iki kent oldukça farklı şekillerde korundu.
Projede çalışan araştırmacılar, parşömenin lüks bir Roma villasının parçası olan ve bir kütüphanede barındığı düşünülen çok sayıdaki eserden biri olduğunu belirtiyor. Daha önce ikiye bölünen parşömenin uzunluğu şu an sadece 8 cm ve geçmişteki açma çabaları yüzünden bir kısmı çoktan ufalanıp yok oldu.
Her yeni keşif, metinlerin birbiriyle olan bağını ve yazarlarının kim olduğunu açığa çıkararak parşömen koleksiyonunun bütünü hakkında daha fazla bilgi veriyor. İlk analizler, bu özel parşömenin stoacı okulun önde gelen üyelerinden Yunan filozof Chrysippus tarafından yazılmış olabileceğini gösteriyor.
Araştırma ekibinden Kentucky Üniversitesi bilgisayar bilimcisi Profesör Brent Seales, The Guardian‘a yaptığı açıklamada şu ifadeleri kullandı: “İnsanlar artık bunun yapılabileceğini biliyor ve biz de şimdi metinlerin gerçekte ne anlama geldiğini araştırıyoruz. Benim için bu durum Dünya Kupası gibi. Az önce Dünya Kupası’nı kazandım; bu benim zaferim.”
Kaynak: https://www.techradar.com/ai-platforms-assistants/ai-just-helped-researchers-read-a-2-000-year-old-mount-vesuvius-scroll-thats-too-charred-to-ever-be-opened-as-x-ray-images-reveal-ancient-stoic-philosophy
