Kuantum bilişimin sınırlarına odaklanan 18 yıllık bir matematik problemi, yalnızca üç gün içinde çözülmüş olabilir. Fizik araştırmaları yürüten PSI şirketi, kuantum bilgisayarların klasik makineleri ne zaman geride bırakabileceğine yeni bir ışık tutabilecek, uzun süredir yanıt bekleyen Aaronson-Ambainis sanısını çözdüğünü öne sürüyor.
Şirket, geliştirdiği sistemin Aaronson-Ambainis sanısının ispatını üç günde tamamladığını açıkladı. İlk kez 2008 yılında ortaya atılan bu problem, kuantum bilgisayarların klasik bilgisayarlara kıyasla hangi koşullarda üstel bir hız avantajı yakalayabileceğini ele alıyor.
PSI, araştırma sisteminin kendi altyapısında çalışan ve Anthropic tarafından geliştirilen, kamuya açık olmayan bir modelden yararlandığını belirtti. Sistem, biçimsel matematiksel argümanların mantıksal doğruluğunu denetlemek için kullanılan bir ispat yardımcısı yazılımı olan Lean tarafından kabul edilen bir matematiksel ispat üretti.
Şirketin aktardığına göre sistem, ispatı daha sonra iki kez geliştirdi ve Lean nihai sürümü de onayladı.
Bununla birlikte elde edilen sonuç, henüz kapsamlı bir bağımsız akademik incelemeden geçmedi. Stanford Üniversitesi’ndeki araştırmacılar çalışmanın belirli yönlerini inceleyip geri bildirim sunsa da sunulan ispatın orijinal sanıyı gerçekten çözüp çözmediğini ortaya koymada daha geniş bir uzman kitlesinin incelemesi kritik önem taşıyor.
Kuantum Alanında Uzun Süredir Yanıt Bekleyen Soru
Aaronson-Ambainis sanısı, klasik bir bilgisayarın belirli kuantum algoritmalarını simüle edebilmek için ne kadar bilgiye ihtiyaç duyduğunu irdeliyor.
Daha açık bir ifadeyle bu sanı, belirli bir matematiksel yapıya sahip kuantum algoritmalarının klasik bilgisayarlar tarafından verimli biçimde yaklaşık olarak hesaplanıp hesaplanamayacağına odaklanıyor. Şayet sanı geçerliyse, klasik bilgisayarlar geniş bir kuantum algoritması sınıfını rastgele seçilmiş girdiler üzerinde yalnızca polinom düzeyinde ek yükle simüle edebilir. Buradaki ayrım önemli. Zira problemin boyutu büyüdükçe polinomiyal ve üstel büyüme, birbirinden muazzam ölçüde farklı hesaplama talepleri doğuruyor.
Bu durum, kuantum donanımları bilgiyi temelde bambaşka yöntemlerle işlese bile, bazı kuantum algoritmalarının klasik bilişime karşı neden üstel bir üstünlük sağlayamayacağını açıklamaya yardımcı olacak.
Ortaya çıkan sonuç, kuantum bilgisayarların klasik makineler karşısında hiçbir avantaja sahip olmadığı anlamına gelmiyor. Büyük sayıları çarpanlarına ayırmaya yarayan Shor algoritması dahil olmak üzere, belirli problemlere özel geliştirilen algoritmalar bu sanının kapsamı dışında kalıyor.
Sanı bunun yerine, belirli bir kuantum hesaplama sınıfını ve bu hesaplamaların sunduğu bariz avantajın klasik yöntemlerle hangi şartlar altında yeniden üretilebileceğini inceliyor.
Bağımsız Denetim İhtiyacı Devam Ediyor
PSI, araştırma sistemini geliştiren, problemi tanımlayan ve süreci yürüten David Turturean’ın çalışmaya liderlik ettiğini duyurdu. Hazırlanan taslağı da gözden geçiren Turturean, makalenin doğruluğundan doğrudan sorumluydu.
Şirket, ispatı Jim Halverson’ın denetlediğini, Phiala Shanahan’ın ise çalışmanın Lean ortamındaki biçimselleştirmesine dair değerlendirmelerde bulunduğunu bildirdi.
Aralarında Guy Blanc, Jordan Docter, Carmen Strassle ve Li-Yang Tan’ın yer aldığı Stanford araştırmacıları da sonucu inceliyor. Ekip daha önce, Ağustos 2026’da bu sanının özel bir durumunu ispatlamıştı. Şimdi ise diğer uzmanlar için PSI’ın tam ispatını özetleyen daha kısa bir açıklama metni hazırlıyor.
Araştırmacıların bu sürece katılımı büyük bir değer taşıyor çünkü biçimsel doğrulama ile bağımsız matematiksel inceleme farklı amaçlara hizmet ediyor. Lean, biçimsel bir ispatın belirlenen varsayımlardan mantıksal olarak türeyip türemediğini denetleyebilir fakat araştırmacıların, biçimselleştirilen ifadenin orijinal sanıyı eksiksiz yansıtıp yansıtmadığını da ayrıca değerlendirmesi gerekiyor.
Kaynak: https://interestingengineering.com/culture/psi-research-system-aaronson-ambainis-quantum-conjecture
