Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (IAEA) başkanı Rafael Grossi’ye göre, eski lider Beşşar Esad yönetiminde Suriye’de gizlice inşa edilen ve neredeyse tamamlanmış olan bir nükleer reaktör, nükleer silahlarda olası kullanım için bölünebilir malzeme üretebilirdi.
Yapılan değerlendirme, geçen ay Suriye’de gerçekleştirilen denetimlerin ardından geldi. Bu denetimler, biri Deyrizor‘da bulunan ve diğeri Suriye yetkilileri tarafından belirlenen daha önce açıklanmamış bir konum olmak üzere iki tesiste yapıldı.
Söz konusu denetimler, Esad’ın Aralık 2024‘te görevden uzaklaştırılmasının ve yeni hükümetin IAEA‘ya şüpheli eski nükleer tesislere erişim sağlamayı kabul etmesinin ardından gerçekleşti.
Bölünebilir Malzeme Üretme Kapasitesine Sahip Reaktör
Grossi, reaktörün tasarımının ve teknik özelliklerinin, nükleer silahlara uygun malzeme üretmek için kullanılabileceğini gösterdiğini söyledi: “Bu tür bir reaktörün konfigürasyonu ve teknik özellikleri göz önüne alındığında, bu reaktör doğrudan nükleer silah üretiminde kullanılabilecek bölünebilir malzemenin üretiminde çok verimli çalışıyor.”
Ayrıca reaktörün inşa edilmesini “çok önemli bir adım” olarak nitelendirdi ve “önceki hükümetin bir dizi gizli faaliyet yürüttüğünün açık” olduğunu da ekle ekledi.
Viyana’da kurumun üç ayda bir yapılan yönetim kurulu toplantısının açılışını yaptıktan sonra gazetecilere verdiği demeçte, “Ne yaptıklarını dünyanın bilmesini istemediler.” diye konuştu.
Ağustos ayındaki bir ziyaret sırasında IAEA müfettişleri, “şu anda ortaya çıkarılan soğutma altyapısının bir nükleer reaktörünkiyle uyumlu olduğunu” doğruladı.
İsrail, 2018 yılında bu tesise 2007‘de bir hava saldırısı düzenlediğini kabul etti. 2008 yılında ise ABD’li yetkililer, Suriye’yi gizli bir nükleer reaktör inşa etmeye çalışmakla suçladı ve İsrail’in burayı yok ettiğini onayladı.
Müfettişler 80 Ton Uranyum Buldu
Suriye yetkilileri, 17 Temmuz tarihli bir mektupta IAEA’ya ikinci tesisi bildirdi. Ardından kurumu tesisi denetlemeye ve burada bulunabilecek olası nükleer malzemeleri doğrulamaya davet etti.
Üye ülkelere dağıtılan bir IAEA raporuna göre, tesiste “kaplamalı yakıt çubukları formunda doğal uranyum metali” bulunuyordu. Müfettişler bu malzemeyi inceledi ve “yaklaşık 73 metrik ton doğal uranyum metalinin varlığını” doğruladı.
Grossi, müfettişlerin gizlenen malzemeye ulaşmak için “duvarları yıkmak” ve “çok zorlu ve dar geçitlerden” geçmek zorunda kaldığını söyledi. Tesise çok sayıda kutunun dağılmış halde olduğunu belirtti.
Malzemeler Güvence Altına Alındı
Grossi, uranyumun artık IAEA gözetimi altında olduğunu ve müfettişlerin bölgeye kameralar yerleştirdiğini söyledi. “Önemli olan, bu malzemenin artık IAEA’nın güvencesi altında olması” diye konuştu.
Grossi’ye göre, uranyumun Suriye’de mi kalacağına yoksa oradan mı çıkarılacağına Suriye hükümeti karar verecek.
Nuclear Threat Initiative‘de nükleer malzeme güvenliği direktörü olan Logan Mintz, doğal uranyum metalinin bir nükleer silah için doğrudan kullanılamayacağını söyledi ancak malzemenin “nükleer silah elde etmek için onu plütonyuma dönüştüren gizli bir silah programına aktarılabileceğini” belirtti.
Mintz, malzemenin herhangi bir şekilde taşınmasının “hırsızlık veya sabotaja karşı sağlam bir güvenlik” gerektireceğini açıkladı.
Bu gelişmeler, IAEA’nın Suriye’deki geçmiş nükleer faaliyetlere yönelik denetimlerinde elde ettiği son bulgular arasında yer alıyor. Ajans, ülkedeki eski tesisleri doğrulamaya yönelik çalışmalarını sürdürüyor.
Kaynak: https://interestingengineering.com/energy/syrias-hidden-reactor-with-uranium-found
