Çin, yeni nesil süpersonik yolcu uçağı araştırmalarını daha zorlu bir aşamaya taşıyor. Sonik patlamayı azaltmaya yönelik TMS-10 teknoloji gösterim uçağı, 2026 sonuna kadar gerçekleştirilmesi planlanan süpersonik test uçuşu öncesinde nihai montaj aşamasına girdi.
Beihang Üniversitesi desteğiyle kurulan araştırma kuruluşu Tianmushan Laboratuvarı tarafından geliştirilen uçak, gelecekte daha sessiz ve daha pratik süpersonik yolcu uçaklarını mümkün kılabilecek teknolojileri test etmek üzere tasarlandı. Laboratuvar, aerodinamik rüzgâr tüneli testlerini, uçuş kontrol tasarımını ve uçak gövdesi üretimini tamamladı.
Bu teknoloji ileride daha büyük bir yolcu uçağına uygulanabilirse sağlayacağı hız avantajı oldukça büyük olabilir. Çin devlet medyasına göre gelecekteki bir süpersonik uçak, bugün ticari uçuşlarla yaklaşık iki saat süren Pekin-Şanghay yolculuğunu yaklaşık 30 dakikaya indirebilir.
Mach 2 Hızında Uçmak için Tasarlandı
TMS-10 projesi, iş seyahatleri ve lüks turizm için tasarlanan 10 ile 15 koltuklu süpersonik bir iş uçağına odaklanıyor. Uçağın aerodinamik konfigürasyonu, yaklaşık Mach 0,95’lik ses altı uçuşları desteklerken Mach 2’ye kadar seyir hızları için optimize edildi.
TMS-10 ayrıca yüksek hız performansını daha düşük aerodinamik sürükleme ve önemli ölçüde azaltılmış sonik patlamayla birleştirme hedefiyle geliştiriliyor. 1:18 ölçekli gösterim uçağı, ilk uçuşunu Haziran 2025’te Hebei’deki Dingzhou Airport‘tan gerçekleştirdi. Global Times’a göre bu uçuşta hız Mach 0,2’nin altında kaldı ve esas olarak düşük hızda kalkış ve iniş, kararlılık ve kontrol özelliklerini doğrulamak için kullanıldı.
Çinli ekip bir sonraki aşamada gösterim uçağıyla ses duvarını aşmayı ve süpersonik hızı koruyarak uçuş gerçekleştirmeyi planlıyor. Bu sırada sonik patlama ölçülecek; uçağın aerodinamik konfigürasyonu, uçuş kontrol sistemi ve aerodinamik yapısı ile itki sistemi arasındaki entegrasyon değerlendirilecek.
Gösterim uçağı, önde bir kanard ve arkada T-kuyruk içeren üç yüzeyli bir aerodinamik konfigürasyon kullanıyor. Tianmushan Laboratory’ye göre bu düzen, burun ve kanatlar çevresinde oluşan şok dalgalarının birleşerek daha güçlü bir dalgaya dönüşmesini önlemeyi amaçlıyor. Arka konfigürasyon ise şok dalgalarının yeniden dağıtılmasına ve zayıflatılmasına yardımcı oluyor.
Ses Duvarını Aşmak Yalnızca Başlangıç
Bir yolcu uçağını Mach 2 hızında uçurmak, bir savaş uçağı veya küçük deneysel bir uçakla süpersonik uçuş gerçekleştirmekten çok daha karmaşık. Ticari bir uçak, yüksek hızlı aerodinamiği yapısal dayanıklılık, termal yönetim, yolcu konforu, güvenilirlik ve yönetilebilir işletme maliyetleriyle bir araya getirmek zorunda. Uçağın ayrıca kabul edilebilir bir hizmet ömrünü korurken uzun süreli yüksek hızlı uçuşun ürettiği ısıya dayanması gerekiyor.
İtki sistemi de bir diğer büyük engel. Projede yer alan araştırmacılar; motor çekirdeği, hava alığı ve egzoz sistemini daha fazla geliştirme gerektiren temel alanlar olarak gösteriyor. Tianmushan Laboratory’ye göre gelecekteki versiyonlarda hem süpersonik hem de ses altı uçuşu verimli biçimde destekleyebilen değişken çevrimli bir itki sistemine ihtiyaç duyulacak.
Haliyle mevcut gösterim uçağından yolcu taşıyabilen bir uçağa geçiş için birkaç ek aşamanın tamamlanması gerekiyor. Bunlar arasında yaklaşık 10 tonluk, daha büyük ölçekli ve sonik patlamayı azaltmaya yönelik bir teknoloji gösterim uçağı, ek uçuş testleri ve kritik yapısal bileşenlerin doğrulanması var.
Çin’in mevcut çalışmaları, ticari uçak geliştirme aşamasında değil, ön araştırma ve teknoloji doğrulama aşamasında. NASA’nın X-59 uçağı ise farklı bir yaklaşım izliyor ve sonik patlamaları tamamen ortadan kaldırmak yerine sonik patlamanın algılanan ses şiddetini azaltmaya odaklanıyor. Uçak 2026’da süpersonik hıza ulaştı ve ardından NASA’nın sessiz süpersonik uçuş araştırma programı kapsamında Mach 1,4 hızında ve yaklaşık 16.800 metre irtifada uçuşlar gerçekleştirdi.
Kaynak: https://interestingengineering.com/transportation/china-tms-10-supersonic-plane
