Üç ay önce NASA Yöneticisi Jared Isaacman, uzay ajansının Ay yörüngesinde bir uzay istasyonu inşa etmekten Ay yüzeyinde bir üs kurmaya doğru büyük bir dönüş gerçekleştirdiğini duyurdu. Bu “Ignition” etkinliği, NASA’nın Space Launch System roketi için yeni bir üst kademe geliştirmeyi sonlandırdığını açıkladığı daha önceki bir duyurunun ardından geldi.
Bu kararların ardından, çoğunlukla programlarda yer alan yüklenicilerden bazı homurdanmalar yükseldi. Onlara göre NASA, Artemis Programı için ihtiyaç duyduğu ve neredeyse tamamlanmış donanımdan “akılsızca” vazgeçiyordu.
Isaacman, bu programların Ay’a insan indirmek için elzem olmadığını söyledi ve başlangıçta bütçelenenden çok daha pahalıya mal olduklarını, yıllarca süren gecikmelere maruz kaldıklarını ekledi. Üstelik donanımlar hâlâ hazır değildi.
Mart ayındaki Ignition etkinliğinde konuşan Isaacman, “Çok uzun süredir her paydaşı memnun etmeye çalıştık. Milyarlarca dolar boşa gitti. Yıllar kaybedildi. Hiç fırlatılmayan donanımlar üretildi. Daha az öncü bilim görevi yapılabildi. Uzayda daha az astronot var; bu da Cadılar Bayramı’nda astronot kostümü giyen daha az çocuk demek. Bu durum hoşuma gitmiyor. Başkan da bundan hoşlanmıyor. Amerikan halkı yeterince bekledi.” dedi.
Başmüfettişin İncelediği Unsurlar
Çarşamba günü NASA Genel Müfettiş Ofisi, odağın Ay yüzeyine kaymasıyla birlikte NASA’nın iptal ettiği Artemis Programı unsurlarına dair bir değerlendirme notu hazırladı. Bu unsurlar şunlardı:
- Exploration Upper Stage: Space Launch System roketi için bir yükseltme.
- Universal Stage Adapter: Orion uzay aracını Exploration Upper Stage’e bağlayan parça.
- Mobile Launcher 2: Yükseltilmiş Space Launch System roketi için daha büyük bir fırlatma kulesi.
- Habitation and Logistics Outpost: Lunar Gateway için bir yaşam modülü.
Değerlendirme notu, projelerin her birinin son on yılda önemli maliyet artışları ve çok sayıda gecikme yaşadığını belirtiyor.
Genel müfettişlik raporunda, “Yaşam döngüleri boyunca bu çalışmaların toplam sözleşme değerleri yaklaşık 2,8 milyar dolardan 5,9 milyar dolara fırladı ve NASA, sözleşmedeki teslim tarihlerini yedi yıla kadar uzattı ancak öngörülerimiz, NASA’nın çalışmaların tamamlanmasına izin vermesi durumunda, sistemlerin sözleşmedekinden çok daha pahalıya mal olacağını ve daha uzun süreceğini gösteriyor.” ifadesi yer alıyor.
Rapora yazılı bir yanıt veren NASA’nın İnsanlı Uzay Uçuşları Direktörlüğü Başkanı Lori Glaze, değerlendirme notundaki verilerin NASA’nın bu yılın başlarında bu programları iptal etme kararını desteklediğini belirtti.
Glaze mektubunda, “NASA, değerlendirme notunda özetlenen zorlukların (maliyet artışı, takvim sapmaları, yüklenici performans sorunları ve değişen görev gereksinimleri) Artemis mimarisini sadeleştirmek, tedarik uygulamalarını modernize etmek ve programları ülkenin kalıcı Ay varlığı hedefleriyle uyumlu hale getirmek için Ignition Day sırasında kamuoyuna duyurulan kararların arkasındaki gerekçeleri güçlendirdiğini belirtiyor.” diye yazdı.
Elinizdeki Oldukça Pahalı Bir Kademe Adaptörü
Dört sözleşme arasında en az maliyetli olan Universal Stage Adapter, belki de durumu en iyi örnekleyen sözleşme olarak öne çıkıyor. NASA, bu uzay uçuşu donanımını tasarlaması, test etmesi ve üretmesi için Haziran 2017‘de Dynetics ile sözleşme imzaladı. Büyük ölçüde kompozit malzemelerden üretilen adaptör, 9,650 pounds (4.3 metrik ton) ağırlığında ve 33 feet (10 metre) yüksekliğindeydi.
Dynetics’e verilen orijinal sözleşme toplam 131 milyon dolardı; NASA daha sonra bir faydalı yük ayırma sistemi için buna 9 milyon dolar ekledi. Program bu yılın başlarında iptal edildiğinde sözleşme değeri 353 milyon dolara yükseldi ve teslim tarihi Eylül 2028‘e ertelendi. Rapor, projenin muhtemelen 497 milyon dolara mal olacağını ve Mayıs 2030‘dan önce hazır olmayacağını öngörüyor.
Açık söylemek gerekirse NASA, nispeten basit bir kademe adaptörü için muhtemelen yarım milyar dolar ödeyecekti. Bu donanımın üzerinde herhangi bir itki sistemi veya benzeri bir mekanizma bulunmuyordu. Ayrıca anlaşılması güç bir nedenle, bu parçanın inşası muhtemelen 13 yıl sürecekti.
Rapordaki bir diğer ilginç not ise genel müfettişliğin, Habitation and Logistics Outpost projesindeki gecikmeler nedeniyle Lunar Gateway‘in en az 2032 yılına kadar faaliyete geçemeyeceğini düşünmesiydi. Geçen hafta, NASA’nın Northrop Grumman‘dan bu modül üzerindeki çalışmaları resmi olarak durdurmasını istediği bildirildi.
Kaynak: https://arstechnica.com/space/2026/06/analysis-finds-the-exploration-programs-nasa-recently-canceled-were-running-way-late/
