Ay üssünün yolunu açan dünyada bir ilk olarak Ay toprağından solunabilir oksijen üretildi.
Jeff Bezos tarafından kurulan Blue Origin, bu hafta elektrik akımı kullanarak Ay toprağından başarılı bir şekilde oksijen salınımı gerçekleştiren bir reaktör geliştirdiğini duyurdu.
Ay yüzeyini kaplayan ince kaya tabakası olan Ay toprağının neredeyse yarısı oksijenden oluşuyor ancak bu oksijen, demir ve titanyum gibi metallere bağlı halde bulunuyor.
Bilim insanları ve mühendisler, bu oksijeni ayrıştırarak solunabilir hava veya roket yakıtı olarak kullanmayı hedefliyor. Oksijeni Dünya’dan uzaya taşımak hem çok tehlikeli hem de masraflı olduğu için, Ay’da üretim yapmak uzun vadeli yerleşim adına kilit bir adım olarak görülüyor.
Oksijeni ayrıştırmaya yönelik önceki çalışmalar laboratuvar ortamında kalmıştı; üstelik gereken hantal ekipmanları Ay’a göndermek çok zordu. Buna karşılık Blue Origin, Air Pioneer adını verdiği küçük ölçekli reaktörünün, sürdürülebilir bir Ay üssü için “yaşamın ilk nefesini sağlayacak” şekilde uçuşa hazır hale getirilebileceğini belirtti.
Şirket, Los Angeles’taki Space Resources Centre of Excellence bünyesinde yer alan makinenin içinden, erimiş Ay toprağından çıkan oksijen kabarcıklarını gösteren görüntüler paylaştı.
Şirket açıklamasında “Ay tozundan temiz havaya: Air Pioneer teknolojimiz, Ay regolitini astronotlar için nefes alınabilir oksijene dönüştürüyor.” ifadelerine yer verildi.
Açıklamada ayrıca “Ay’da kalıcı varlık oluşturmak, kaynakları Dünya’dan taşımak yerine yerinde kullanmayı gerektirir. Sistemimiz, Ay regolitinden oksijen çıkararak astronotlar için hava ve iniş araçlarının yeniden yakıt ikmali ile yakıt hücreleri için itici gaz üretir. Ay üssü için gerekli malzemeler, ihtiyaç duyulan yerde ve Dünya’dan taşımaya kıyasla çok daha düşük maliyetle üretilir.” denildi.
NASA, devam eden Artemis II misyonunun başarısı üzerine inşa edilecek olan Artemis IV kapsamında, 2028 yılında Ay’a insan indirmeyi planlıyor.
Blue Origin ve Elon Musk tarafından kurulan SpaceX, ilk ay kolonisini inşa etmek için NASA ile ortaklık kurmaya çalışıyor.
Oksijen çıkaran reaktör, Blue Origin’in Blue Alchemist projesinin bir parçası. NASA, Ay’da ve uzayda uzun vadeli keşifleri destekleyen Tipping Point programı aracılığıyla bu proje için 35 milyon dolar fon sağladı.
NASA ayrıca, sürecin test edilmesi için Blue Origin’e Apollo astronotları tarafından getirilen küçük bir Ay toprağı örneği vererek gerçeğe yakın bir simülasyon oluşturmalarına yardımcı oldu.
Blue Origin, reaktörün solunabilir havanın yanı sıra inşaat ve elektronik için demir, alüminyum ve silikon; pencereler ve güneş paneli kapakları içinse cam gibi kritik bileşenler ürettiğini de ekledi.
Şirket daha önce Ay’ı ve nihayetinde Mars’ı, robotların ve insanların sadece ziyaret etmekle kalmayıp gerçekten keşfedebileceği, büyüyebileceği ve yaşayabileceği kendi kendine yeten dünyalara dönüştürmek istediğini belirtmişti.
Blue Origin ileri konseptler ve kurumsal mühendislik başkan yardımcısı Pat Remias şunları söyledi: “Ay yüzeyinde ürettiğimiz her bir kilogram oksijen, Dünya’dan fırlatmak zorunda kalmadığımız bir kilogram demek; bu da kalıcı yerleşimlerin yanı sıra Mars ve ötesine ulaşım için gereken kritik kaynaklar adına dev bir adım teşkil ediyor.
Önce insanları Ay’a geri götüreceğiz, ardından oradaki kaynakları kullanarak yaşamaya başlayacağız”
Reaktör, bileşikleri temel elementlerine ayırmak için doğrudan elektrik akımı kullanan bir kimyasal süreç olan elektroliz yöntemine dayanıyor.
Ay toprağı 1.600 derece sıcaklığa kadar eritiliyor ve ardından içinden geçen akım, metal ve silikon iyonlarını bağlı oldukları oksijen iyonlarından ayırıyor.
Pozitif yüklü metal ve silikon iyonları bir elektroda, negatif yüklü oksijen iyonları ise diğerine göç ediyor; burada gaz kabarcıkları oluşuyor ve hava veya yakıt olarak kullanılmak üzere toplanıyor. Metaller ise dibe çöküyor. Söz konusu süreç, oksijeni demir, alüminyum ve silikon gibi metallerden başarılı bir şekilde ayırabiliyor.
Blue Origin, reaktörleri çalıştırmak için yaklaşık bir megawatt güç üretilmesi gerekeceğini belirtti. Bu, yaklaşık 400 ile 1.000 evin aynı anda ihtiyacı olan enerjiye eşdeğer.
Şirket, her Ay yerleşiminin yakınında kurulacak güneş panelleri sayesinde bir reaktör için gerekli enerjinin üretilebileceğini öngörüyor.
Kaynak: https://www.telegraph.co.uk/news/2026/04/09/oxygen-made-from-moon-dust-for-the-first-time/
