Wyoming Üniversitesi‘nden Catherine Hartmann‘ın onur seminerindeki öğrenciler, ay içerisinde final sınavlarına girdiklerinde, fikirlerini inceledikleri antik filozoflar kadar eski bir test yöntemiyle karşılaştılar. Her öğrenci 30 dakika boyunca ofisinde Hartmann‘ın karşısına oturdu. Hartmann derinlemesine sorular sordu, öğrenci ise yanıtladı.
Geçen yıl sözlü sınavları kullanmaya başlayan din bilimleri profesörü Hartmann, öğrenci performansını notlandırmak için kesinlikle eski moda bir yola başvuran tek kişi değil. Ülke genelinde, küçük ama giderek artan sayıda eğitimci, ChatGPT gibi güçlü yapay zeka platformlarının sunduğu cazibelerin önüne geçmek için sözlü sınavları deniyor. Bahsi geçen araçlar, eve verilen sınavlarda veya makalelerde hile yapmak ve her türlü ödevi tamamlamak için kullanılabiliyor. Mevcut durum “bilişsel yükü devretme” olarak bilinen daha geniş bir fenomenin parçası.
Hartmann öğrencilerine, yapay zeka kullanmanın, amacınız kas yapmakken spor salonuna forklift getirmek gibi olduğunu söylüyor. Hartmann, “Sınıf bir spor salonu ve ben de sizin kişisel antrenörünüzüm. Ağırlıkları sizin kaldırmanızı istiyorum.” diye açıklıyor.
Şimdiye kadar öğrencileri bu antrenman rejimini benimsedi. İspanyolca ve tarih çift anadal öğrencisi olan 20 yaşındaki Lily Leman, geçen hafta final sınavına girdi. Leman, sözlü sınav fikrinden ilk başta “oldukça korktuğunu” kabul ediyor. Şimdi ise bunlardan daha fazla olmasını diliyor. Leman, “Bu sınavla, dürüst olmak gerekirse yapay zekayı nasıl kullanacağınızı bilmiyorum.” dedi.
ChatGPT‘nin 2022‘de piyasaya sürülmesinden beri eğitimciler, yapay zekanın mevcut öğrenme yöntemleri için oluşturduğu zorlukla boğuşuyor.
Inside Higher Ed tarafından üniversite öğrencileriyle yapılan yakın tarihli bir ankette, katılımcıların yüzde 85‘i derslerinde fikir üretmek ve kısa sınavlara hazırlanmak da dahil olmak üzere yapay zeka kullandığını söyledi. Dörtte biri ödevleri tamamlamak için kullandığını itiraf etti ve yaklaşık yüzde 30‘u, üniversitelerin sözlü sınavlar da dahil olmak üzere yapay zekaya daha dayanıklı değerlendirme yöntemleri tasarlaması gerektiğini belirtti.
Yapay zeka destekli kopya ile mücadele etmek için bazı profesörler insan dışı çalışmaları tespit eden yazılımlara yöneldi ancak söz konusu araçlar güvenilir sonuçlar üretmekte zorlanıyor. Diğerleri ise sınıf içi, el yazısı ile gerçekleşen sınavları benimsiyor.
Norveç‘te bir profesör ve üniversite yöneticisi olan ve sözlü sınavlar hakkında bir kitap yazan Stephen Dobson‘a göre, sözlü sınavlar Roma, Yunanistan, Hindistan ve ötesindeki antik öğrenim kurumlarında belgelenen daha da eski bir araç. 18. yüzyıla kadar Oxford ve Cambridge üniversitelerinde varsayılan değerlendirme modu olarak kaldılar.
Norveç ve Danimarka gibi bazı ülkelerde sözlü sınavlar hiç ortadan kalkmadı. Diğer yerlerde, örneğin Amerika Birleşik Devletleri‘ndeki doktora yeterlilik sınavlarında olduğu gibi belirli bağlamlarda korundular. Dobson, sözlü sınavların “tozlu raflardan indirilip ikinci bir hayata kavuşacağını” hiç hayal etmediğini söyledi.
Asırlık tekniğe yönelik yeni ilgi, pandemi sırasında çevrimiçi ortamlarda olası kopya endişeleri arasında ortaya çıkmaya başladı. Şimdi ise yapay zeka modellerinin, ve hatta yapay zeka destekli gözlüklerin, gelişi taze bir ilgi dalgasına yol açtı.
San Diego’daki California Üniversitesi Akademik Dürüstlük Ofisi Direktörü Tricia Bertram Gallant, sözlü değerlendirmelerin “kesinlikle bir rönesans yaşadığını” söyledi. Gallant, bahsi geçen testlerin her zaman cevap olmadığını fakat çoğu kariyer için değerli bir beceriyi uygulama konusunda ek fayda sunduğunu ekledi. Bertram Gallant, her bölümün “öğrencilerinin bir noktada, muhtemelen birden fazla noktada, bilgilerini sözlü olarak göstermelerini zorunlu kılması gerektiğini” belirtti.
Sözlü sınavlara artan ilgi, disiplinleri ve sınıf mevcutlarını aşıyor. Bazı eğitimciler tekniğin daha küçük dersler için daha uygun olduğunu söylese de, Kanada‘daki Western Ontario Üniversitesi profesörleri 600 kişilik bir lisans işletme sınıfı için sözlü sınavlar gerçekleştirdi. San Diego’daki California Üniversitesi‘nde, altı büyük mühendislik dersinde sözlü sınavlar tanıtıldı ve öğrenci motivasyonu üzerinde olumlu etkiler görüldü.
Tennessee‘deki Vanderbilt Üniversitesi‘nde eğitim politikası profesörü olan Mark Chin, veri bilimine giriş dersinde ilk sözlü sınav setini ay içerisinde gerçekleştirdi. Chin derste yapay zeka kullanımını yasaklamıştı ama teknolojinin, verdiği türden kodlama işlerini tamamlamada ne kadar iyi olduğunu da biliyordu. Sözlü sınavlar, öğrencilerin ders materyalini gerçekten öğrenip öğrenmediklerini test etmenin bir yoluydu. Sınav sırasında Chin, öğrencilere tüm dönem boyunca öğrendikleri programlama dili olan R ile yazılmış kod örnekleri gösteriyor ve onlara kodun ne işe yaradığını soruyor.
Şimdiye kadar 26 final sınavından 11’ini gerçekleştirdi. Chin, öğrenciler biraz gergin gelseler de, Eylül ayında onları şaşkına çevirecek soruları yanıtlamayı başardıklarını söyledi. Chin, “Şu yeni, somut ve zor beceriyi öğrendiniz. Sözlü sınavın amacı da işte o.” dedi. Başka bir bonus: Öğrencilerle yüz yüze oturup dönemi tamamlama şansı.
Jodi Hallsten Lyczak, Illinois Eyalet Üniversitesi İletişim Okulu‘nda profesör. Yılın başlarında sözlü ara sınav ve finalleri kullanmaya başladı ve tüm son sınıf dersleri için buna devam etmeyi planlıyor. Hallsten Lyczak, “Benim için, yüzde 100 yapay zekadan kaçınmanın bir yoluydu.” ifadelerini kullandı.
Hallsten Lyczak’ın küçük grup iletişimi teorileri dersinde son sınıf öğrencisi olan 20 yaşındaki Carley King, sözlü sınav için pratik soruları oluşturmak amacıyla ChatGPT kullandığını söyledi. Ardından King, büyükannesiyle bir FaceTime görüşmesi yaptı ve sınava hazırlanmak için soruları sormasını ve takip soruları yöneltmesini istedi.
King, dersteki ara sınav ve final sınavlarının çok hızlı geçtiğini söyledi. King, “Normal bir kağıt kalem sınavı yerine her zaman sözlü bir sınavı tercih ederim.” dedi.
Söz konusu ay, ilk kez, Hallsten Lyczak Zoom üzerinden yapılan bir sözlü sınavda kopya çekmeye çalışan bir öğrenciyle karşılaştı. Hallsten Lyczak, öğrencinin görüntülü görüşme sırasında soruları bilgisayardaki bir yapay zeka istemine girdiğinden kuvvetle şüphelendi.
Hallsten Lyczak, “Ah tatlım, yüzünün ekranınla aydınlandığını görüyorum.” diye düşündü. Yapay zeka aracı ayrıca, öğrencilerin ders kavramlarını ve materyallerini sentezlemelerini isteyen profesörün sorgularına düzgün bir şekilde cevap veremedi. Öğrenci sınavdan kaldı.
Wyoming Üniversitesi‘ndeki Hartmann için en kötü an, 2023 yılında meditasyon tarihi üzerine verdiği bir derste yaşandı. Öğrencilere, seçtikleri tefekkür uygulamasını denedikten sonra kişisel bir yansıma yazısı yazmaları ödev olarak verilmişti. Biri görevi tamamlamak için yapay zeka kullandı (Hartmann durumun “apaçık ortada” olduğunu söyledi: Öğrenci istemi metnin içinde bırakmıştı).
Yapay zekaya doymuş bir çağda Hartmann, eve verilen yazma ödevlerinin, özellikle sınıf arkadaşları ders çalışmaları için yapay zeka kullanıyorsa, öğrencilerini zor kararlara sürüklediğini hissetmeye başladı. Üstelik mevcut durum onu yapay zeka üretimi içeriği ayıklama pozisyonuna soktu. Hartmann bir eğitimci yerine bir dedektif gibi hissetti. “O çekişmeli ilişkiden hoşlanmadım.” dedi.
Hartmann, final sözlü sınavıyla sonuçlanan üç dersi yeniden düzenledi. Sınıfta cihazlara izin vermiyor ve öğrencilerin dönem boyunca tartışma sorularını yanıtlama pratiği yapmalarını sağlıyor. Finalden önce öğrencilere açıklamaları beklenen kavramların bir listesini ve destekleyici kanıtlarla cevaplayabilecekleri 20 soruyu veriyor.
Wyoming, Bighorn‘dan 21 yaşındaki tarih ve din bilimleri öğrencisi Sean Walker, Hartmann‘ın derslerinde iki sözlü final sınavını tamamladı. Sadece tekniğin değil, onu destekleyen her şeyin hayranı.
Kaynak: https://www.washingtonpost.com/education/2025/12/12/ai-artificial-intelligence-college-oral-exam/
