Şekerler, DNA ve RNA’nın omurgasını oluşturdukları ve metabolik süreçlerde temel bir rol oynadıkları için canlı organizmalardaki kilit biyomoleküllerdir. Yaşamın kökenine ilişkin teorilerde de ilk nükleik asitlerin sentezi için büyük önem taşırlar. Tüm önemlerine rağmen, laboratuvar deneyleri prebiyotik koşullarda yeterli miktarda oluşmadıklarını gösterdiğinden, ilk şekerlerin Dünya’da nasıl oluştuğu yaşamın kökeni araştırmalarındaki en büyük sorulardan biri olmayı sürdürüyor. Riboz ve glikoz gibi şekerler daha önce göktaşı ve asteroit örneklerinde tespit edilmişti. Bu da bu moleküllerin bazılarının Güneş Sistemi’mizin oluştuğu ilkel moleküler buluttan kaynaklanmış olabileceğini gösteriyor fakat şimdiye kadar yıldızlararası ortamda doğrudan hiçbir şeker tespit edilmemişti.
CAB araştırmacısı Izaskun Jiménez-Serra liderliğindeki uluslararası bir ekip, yıldızlararası uzaydaki ilk şekeri tanımladı: Eritruloz. Dört karbonlu tek olası ketoz olan bu molekül, Dünya’da yaygın olarak ahudududa ve bronzlaştırıcı ürünlerde bulunuyor. Eritruloz, Samanyolu Galaksisi’nin merkezine yakın bir konumda yer alan G+0.693−0.027 moleküler bulutu yönünde tespit edildi. Keşif; 40 metrelik Yebes radyo teleskobu ile Milimetre Dalga Boyunda Radyo Astronomi Enstitüsü (IRAM) bünyesindeki 30 metrelik teleskopla yürütülen ultra hassas, geniş bantlı spektroskopik taramalar sayesinde gerçekleşti.
Ekip, Bask Ülkesi Üniversitesi’nde ölçülen eritrulozun laboratuvar spektrumuyla eşleşen 12 spektral çizgi tespit etti. Çalışma ayrıca bu şekerin, aynı bölgede hiçbiri tespit edilemeyen benzer üç karbonlu şekerlerden en az 8 kat daha bol bulunduğunu gösteriyor. Çalışmanın başyazarı Izaskun Jiménez-Serra, “Astrokimyada hâkim olan görüş yıldızlararası moleküllerin karbon atomlarının ardışık eklenmesiyle büyüdüğü yönünde olduğundan, bu bulgu beklenmedik bir durumdu.” dedi.
Extremadura Üniversitesi ve Hollanda’daki Radboud Üniversitesi’nden kimyagerlerle iş birliği yapan CAB ekibi, eritrulozun yıldızlararası buzların içinde iki karbonlu daha basit alkollerden ve aldehitlerden oluşabileceğini keşfetti.
Araştırmacılar, G+0.693−0.027 moleküler bulutunda ölçülen eritruloz bolluğuna dayanarak, yaklaşık 4,1 ila 3,8 milyar yıl önce gerçekleşen Geç Ağır Bombardıman sırasında 0,5 ila 50 milyon ton bu şekerin Dünya yüzeyine ulaşmış olabileceğini tahmin ediyor. Dolayısıyla yıldızlararası uzayda eritrulozun varlığı, erken Dünya’da ilk metabolik ve çoğalma süreçlerinin ortaya çıkmasına katkıda bulunmuş olabilecek alternatif bir şeker kaynağı sunuyor.
Çalışmanın ortak yazarı Carlos Briones keşfin önemini, “Eritrulozun tespiti oldukça heyecan verici çünkü uzayda RNA’nın bir parçası olan riboz gibi diğer şekerleri ve yaşamın kökeni için önemli olan diğer molekülleri keşfetme olasılığını gündeme getiriyor.” sözleriyle ifade etti.
Kaynak: https://www.eurekalert.org/news-releases/1135680
