Her birkaç ayda bir “yapay Güneş” manşetleri karşımıza çıkıyor. Çoğu şüpheyle yaklaşılmayı hak ediyor ancak bu gelişme dikkate alınmaya değer. 27 Haziran’da Çin Plazma Fiziği Enstitüsü, Hefei’de bir füzyon reaktörü için bugüne kadar inşa edilmiş en büyük mıknatıs olan 582 tonluk süper iletken mıknatısın tam testlerini tamamladı. Newsweek’in Çin verilerinden aktardığı özete göre mıknatıs, ITER’in muadili mıknatıslarının yaklaşık üç katı enerji depoluyor. Bu durum, 70 yıldır süren bir yarışta donanım anlamında gerçek bir ilerleme ama ticari füzyon enerjisi için halen onlarca yıl gerek.
Çin Gerçekte Ne İnşa Etti?
Dünyanın en büyük süper iletken füzyon mıknatısının arkasındaki rakamlar çarpıcı ve resmi tablonun tamamı netleşmeye devam ediyor.
- Newsweek’in bildirdiği ASIPP verilerine göre toroidal alan bobini 21 metre uzunluğa, 12 metre genişliğe ve 582 metrik ton ağırlığa sahip.
- Bastille Post’a göre kararlı akım 60 kA, depolanan enerji ise 6,03 megajul seviyesinde bulunuyor.
- Alan gücü yaklaşık 6,5 tesla’ya ulaşıyor. Bu değer bir hastane MR cihazından yaklaşık iki ile dört kat daha güçlü.
- Hacim olarak ITER’in muadili mıknatıslarından 1,3 kat daha büyük olan sistem, yaklaşık üç kat depolanmış enerji sunuyor.
- CGTN’e göre 47 patent ve altı yıllık mühendislik çalışması sonucunda her malzeme ve bileşen yerli olarak üretildi.
- Global Times’ın haberine göre, tamamlayıcı nitelikteki yüksek sıcaklık süper iletken merkezi solenoid de tamamlandı; bir ASIPP araştırmacısı bu parçayı “bir araba motorunun bujisine” benzetti.
Bu mıknatıs, plazmayı 100 milyon santigrat derecenin üzerinde tutan simit şeklindeki manyetik kafesi oluşturmak üzere tasarlanan 16 aynı bobinden biri. Bu sıcaklık, Güneş’in yaklaşık 15 milyon derecelik çekirdeğinden çok daha yüksek. Güneş plazmayı hapsetmek için kütle çekimini kullanırken, tokamaklar mıknatıslardan yararlanıyor.
Bu bobin, Çin’in Hefei’deki CRAFT mühendislik platformu bünyesinde 2027 civarında tamamlanması hedeflenen BEST (Burning Plasma Experimental Superconducting Tokamak) projesinde kullanılacak. Global Times’a göre aynı ASIPP araştırmacısı, yapılan bu testlerin “görevin yaklaşık yüzde 80’ini” temsil ettiğini belirtiyor. Tüm cihazın montajı ise henüz tamamlanmayı bekliyor.
Bir noktayı göz önünde bulundurmak gerek: Ayrıntılı performans verileri büyük ölçüde Çinli araştırma kurumlarının açıklamalarına ve devlet medyasına dayanıyor. Bu veriler Newsweek ve People’s Daily dahil çeşitli yayın organları tarafından özetleniyor. Newsweek, bağımsız Batılı doğrulamanın henüz bulunmadığını açıkça belirtiyor. Çin’in EAST tokamakı (BGR’ye göre 100 milyon Santigrat derecede 1.000 saniyenin üzerinde kararlı plazma ile) doğrulanabilir dünya rekorlarına imza attığı için ortada bir güvenilirlik mevcut. Yine de bu gelişmeyi, hakemli bilimsel incelemeyle kesinleşmiş bir sonuç olarak değil, güvenilir görünen ancak kurumların kendi açıkladığı verilere dayanan bir mühendislik ilerlemesi olarak değerlendirmek lazım.
Enerji Geleceğiniz için Ne Anlama Geliyor?
Füzyon enerjisinin vadettikleri gerçek fakat zaman çizelgesi, günümüzdeki kısa vadeli beklentilerin çok ötesine uzanıyor.
Füzyon yakıtı deniz suyundan elde ediliyor. Üretim noktasında karbondioksit emisyonu oluşmuyor. Kontrolden çıkan zincirleme tepkimeler yaşanmıyor; fisyonun aksine plazma soğursa tepkime duruyor. YZ veri merkezlerinin ve elektrikli ulaşımın mevcut şebekeleri zorladığını takip eden herkes için yüksek yoğunluklu temiz baz yük gücü büyük önem taşıyor. Çin’in buradaki stratejisi güneş paneli yaklaşımını yansıtıyor: Donanımı yerli olarak üret, agresif şekilde ölçeklendir, tedarik zincirine ve potansiyel olarak ihracat pazarına hakim ol.
Çin’in takvimleri “2030 civarında” deneysel füzyon elektriğini hedefliyor. Ancak bu, pilot ölçekli bir sistem olacak ve henüz tüketicilerin elektrik faturalarına yansımayacak. Ticari füzyon şebekeleri gerçekçi olarak 2040’lı veya 2050’li yılların konusu. Hefei’deki gelişme, bir jet motoru türbin kanadının dökümünü başarıyla gerçekleştirmeye benziyor: gerekli ve etkileyici bir adım ancak uçağa binmeye hâlâ uzun bir yol var.
Kaynak: https://www.gadgetreview.com/china-built-the-worlds-largest-fusion-magnet-artificial-sun
