Çinli kuruluşlar, yerli rakipleri eğitmek için önde gelen Amerikan YZ modellerinin çıktılarını kullanmada giderek daha gelişmiş yöntemler benimsiyor. Çin bu yolla YZ stratejisini genişletmeyi ve çiplere erişimine yönelik sıkılaşan ABD kısıtlamalarını telafi etmeyi amaçlıyor.
Reuters‘ın 300’den fazla Çinli akademik makale, patent, şirket açıklaması, işe alım ilanı ve hükümet belgesi üzerinde yaptığı inceleme, damıtma olarak bilinen bu uygulamanın akademik deneylerin ötesine geçerek Çin’de ana akım endüstriyel kullanıma nasıl yayıldığını ortaya koyuyor.
Kayıtlar, Çinli araştırmacıların sorulara yanıt üretmek, bilgisayar kodu yazmak ve zor problemlere çözüm bulmak için ABD modellerini kullandığını gösteriyor. Ardından Çinli şirketler bu süreci otomatikleştiren yazılımlar geliştiriyor ve uzman çalışanlar daha küçük yerli modelleri eğitmek için materyal hazırlıyor.
Belgeler ayrıca Pekin’in, YZ’yi Çin’in güçlü imalat sektöründe daha ucuz ve daha kolay uygulanabilir hale getirmek için damıtma yöntemini teşvik ettiğini gösteriyor.
Damıtma yasa dışı değil ve dünyanın diğer bölgelerinde de yaygın olarak kullanılıyor. Bu süreç önde gelen bir modelin tüm yeteneklerini kopyalayamasa veya gelişmiş işlem gücüne duyulan ihtiyacı ortadan kaldıramasa da geliştiricilerin seçili becerileri işletme maliyeti daha düşük küçük sistemlerde korumasına yardımcı olabiliyor. Bu da Amerikan teknolojisine olan bağımlılıklarını potansiyel olarak azaltıyor.
Çin’in damıtma kullanımını yaygınlaştırması, gelişmiş çiplerin Çin’e satışına yönelik ABD kısıtlamalarının etkinliğini zayıflatabilir çünkü Çinli geliştiriciler Amerikalı rakiplerinin yeteneklerinden yararlanarak YZ becerileri inşa edebiliyor. Washington, pazartesi günü yaptığı açıklamada Nvidia gibi şirketlerin bu tür çiplerine Çin’in erişimini daha da kısıtlayacağını bildirdi.
Damıtma aynı zamanda, ABD Başkanı Donald Trump ile Çinli mevkidaşı Xi Jinping‘in bir araya gelmesinin beklendiği ve 18-19 Kasım’da Shenzhen’de düzenlenecek Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği zirvesi öncesinde dünyanın en büyük iki ekonomisi arasında bir sürtüşme kaynağı.
ABD makamları eylül ayında Çinli şirketleri, Amerikan YZ modellerini endüstriyel ölçekte agresif ve hedefe yönelik biçimde damıtmakla kamuoyu önünde suçladı.
Görüşmeler hakkında bilgi sahibi üç kaynağa göre ABD Ticaret Bakanlığı yetkilileri, temmuz ayında Chengdu’da yapılan toplantılarda Çinli düzenleyicilere, geliştiricilerin önde gelen Amerikan YZ modellerinden çıktı toplamasından duydukları endişeleri iletti. Yetkililer, bazı faaliyetlerin fikri mülkiyet hırsızlığı anlamına gelebileceği konusunda uyarıda bulundu.
Daha önce basına yansımayan bu görüşme hakkında bilgi sahibi bir ABD’li yetkiliye göre Çinli yetkililer, damıtmayı standart bir YZ geliştirme tekniği olarak savundu ve davranışın fikri mülkiyet hırsızlığı oluşturduğu durumlarda harekete geçmeye açık olduklarını söyledi fakat somut bir taahhütte bulunmadı.
Çin Siber Uzay İdaresi yorum taleplerine yanıt vermedi. ABD Ticaret Bakanlığı ise salı günü Reuters’ı, aralarında Hazine Bakanı Scott Bessent‘in de bulunduğu Trump yönetimi yetkililerinin önceki açıklamalarına yönlendirdi.
Bessent, 23 Temmuz’da sosyal medya platformu X’te yaptığı paylaşımda, “Çinli firmalar fikri mülkiyet hırsızlığı sınırını aşan gizli ve endüstriyel ölçekte damıtma saldırıları düzenlediğinde, yaptırımlar ve Entity List’e alınma kararları masada olacak.” diye yazdı.
Amerikan Modellerinin Yanıtlarından Çinli Modellere
Damıtma yöntemi, güçlü bir “öğretmen” modelin yanıtlar üretmesini veya görevlerin nasıl tamamlanacağını göstermesini içeriyor; geliştiriciler ise bunları daha küçük bir “öğrenci” sistemi eğitmek için kullanıyor.
Adının gizli kalması şartıyla konuşan eski bir Alibaba Group mühendisine göre, işlem gücü kısıtlamalarıyla karşı karşıya olan Çinli geliştiriciler için bu yöntemin cazibesi pahalı tek bir sorgunun tekrar tekrar iş görmesini sağlamasında yatıyor. Bir Amerikan modeli zor bir sorunun yanıtını bir kez üretebiliyor. Böylelikle Çinli bir ekibin yararlı örnekleri saklamasına ve bunlar etrafında yerel bir sistem eğitmesine olanak tanınıyor.
Kasım 2024 tarihli bir makalede Shanghai Jiao Tong Üniversitesi araştırmacıları, OpenAI‘ın o1 modelinden yaklaşık 5.000 yanıt seçtiklerini, bunları GPT-4o mini kullanarak çevirdiklerini ve Alibaba’nın Qwen2.5-72B modelini daha ileri düzeyde eğitmek için 10.750 iki dilli eğitim örneği bir araya getirdiklerini anlattı.
Araştırmacılar ayrıca damıtmaya aşırı güvenmenin özgün inovasyonu köreltebileceği ve geliştiricileri daha gelişmiş model sağlayıcılarının gerçekleştirdiği atılımlara bağımlı hale getirebileceği konusunda uyardı.
Proje, Amerikan model çıktılarının nasıl yeniden kullanılabilir verilere dönüşebileceğini ve geliştiricilerin orijinal sağlayıcıya tekrar tekrar başvurmadan yerli sistemleri geliştirmesine nasıl olanak tanıdığını gösterdi.
Alibaba araştırmacıları Nisan 2025 tarihli bir makalede daha sistematik bir yaklaşım tanımladı. Araştırmacılar Çince dışındaki dillerde eğitim materyali üretmek için OpenAI’ın GPT-4 ve GPT-4o modellerini kullandı, ardından daha küçük Qwen modellerini eğitmeden önce yanıtları iyileştirip puanladı.
Şubat 2026 tarihli bir makalede ise Shanghai Jiao Tong Üniversitesi ve Çinli yemek dağıtım şirketi Meituan‘dan araştırmacılar, programlama problemleri üzerinde birlikte çalışan YZ ajanlarını koordine edecek planlar oluşturmak için GPT-4o’yu kullandıklarını anlattı. Söz konusu süreç, bu tür görevleri organize edecek daha küçük bir modelin eğitilmesine yardımcı oldu.
Büyüyen Bir Jeopolitik Anlaşmazlık
Önde gelen Amerikan YZ şirketlerinden OpenAI’ın kullanım koşulları, istisnalara tabi olmak kaydıyla çıktılarının rakip modeller geliştirmek için kullanılmasını kısıtlarken, Anthropic de benzer şekilde izinsiz olarak rakip sistemlerin eğitilmesini kısıtlıyor.
Temmuz ayındaki Chengdu düzenleyici görüşmeleri hakkında bilgi sahibi bir ABD’li yetkili, Washington’ın Çinli YZ modellerinin Amerikalı rakipleriyle arasındaki farkı kapatmasının ana nedeninin endüstriyel ölçekte damıtma olduğuna inandığını söyledi.
Çinli geliştiricilerin operasyonlarını yakından bilen iki kişi ise bu değerlendirmeye itiraz ederek damıtmanın, mühendislik, algoritmalar, veri ve model tasarımındaki ilerlemelerin yanında yalnızca bir etken olduğunu söyledi.
Çin hükümeti belgeleri şirketlere Amerikan modellerini damıtma talimatı vermiyor ama Pekin’in YZ’yi dünyanın en büyük ikinci ekonomisine yayma hamlesinin bir parçası olarak damıtmayı teşvik ediyor.
Ocak ayında sekiz Çin devlet kurumu tarafından yayımlanan ulusal AI+Manufacturing politika paketi, endüstriyel uygulamalar için model eğitimi, ince ayar ve damıtmayı destekleyen yönergeler içeriyor. Shanghai ve Shenzhen de işlem gereksinimlerini azaltan teknikleri teşvik ediyor.
Bu politikalar, Pekin’in sektörler genelinde daha küçük ve daha ucuz YZ sistemlerini devreye alma hedefini yansıtıyor.
Görüşmeler hakkında bilgi sahibi bir kaynağa göre, damıtmanın artan jeopolitik hassasiyetlerinden endişe duyan Çinli YZ geliştiricileri, son aylarda Pekin’in sanayi düzenleyicisinden yabancı modellerin olağan kullanımı ile eğitim amacıyla organize çıktı toplanması arasındaki sınırlar konusunda rehberlik talep etti.
Kaynak: https://www.reuters.com/world/china/china-taps-us-ai-models-train-homegrown-rivals-chip-curbs-bite-2026-11-17/
