Görüşmeler hakkında bilgi sahibi üç kişiye göre Çinli yetkililer, son bir ay içinde ülkenin en gelişmiş YZ modellerine yurt dışından erişimi potansiyel olarak kısıtlama konusunda önde gelen teknoloji şirketleriyle toplantılar yaptı. Buna henüz yayınlanmamış modeller de dahil.
Görüşmeler, Beijing’in yerli YZ teknolojisini ülke sınırları içinde tutmak için attığı adımların ardından geldi. Aynı zamanda Çin’in de tıpkı ABD gibi en ileri YZ teknolojilerini kritik bir ulusal varlık olarak gördüğünü ve denetim altına almak istediğini gösteriyor.
Basına konuşma yetkisi olmadığı için isimlerinin açıklanmasını istemeyen kaynaklar, görüşmelere teknoloji devleri Alibaba ve ByteDance‘in yanı sıra girişim şirketi Z.ai‘nin de katıldığını söyledi.
Geçen yıl DeepSeek‘in R1 modelinin ortaya çıkmasından bu yana Çin YZ modelleri, düşük maliyetleri ve artan yetenekleri sayesinde küresel pazarda büyük bir ilerleme kaydetti. Beijing’in bu ürünlere erişimi kısıtlama yönünde alacağı herhangi bir karar, birçok işletme için maliyetleri artırabileceğinden YZ pazarlarında zincirleme etki yaratabilir.
YZ Hırsızlığına Yönelik Cezaların Ağırlaştırılması Gündemde
İki kaynağın verdiği bilgiye göre, Çin Ticaret Bakanlığı liderliğinde düzenlenen toplantılarda katılımcılar, hem kapalı kaynaklı hem de daha açık sürümleri kapsayacak şekilde en gelişmiş YZ modellerine sınırlama getirilmesini tartıştı.
Kaynaklardan biri, yetkililerin mülkiyeti şirkete ait YZ teknolojilerinin sızdırılmasını veya çalınmasını Çin’in katı ulusal güvenlik yasası kapsamında suç saymayı ele aldığını aktardı. Aynı kaynak, yetkililerin yerli YZ girişimlerini kimlerin finanse edebileceğini kısıtlayacak yeni önlemleri de gündeme getirdiğini ekledi.
İki kaynak, olası kısıtlamaların kapsamının henüz tartışıldığını ve yalnızca gelecekte çıkacak modelleri kapsayabileceğini söyledi. Kısıtlamaların ne zaman yürürlüğe gireceği, hatta yürürlüğe girip girmeyeceği bile henüz netlik kazanmadı.
Üç şirketin de bir kısmı kapalı kaynaklı, bir kısmı ise kullanıcıların sistem altyapısını indirebildiği, çalıştırabildiği ve özelleştirebildiği açık ağırlıklı çeşitli YZ modelleri bulunuyor.
Alibaba’nın Qwen ve ByteDance’in Doubao modelleri, Çin’de en yaygın kullanılan YZ sistemleri arasında. Z.ai ise GLM-5.2 modelinin ABD’deki öncü ürünlere yakın performans sunması ve bunu çok daha düşük maliyetle başarması sayesinde son dönemde Silikon Vadisi’nde büyük ses getirdi.
YZ Modelleri ve Ulusal Güvenlik Endişeleri
ABD Başkanı Donald Trump yönetimi de YZ’nin ulusal güvenlik üzerindeki etkilerinden, özellikle de Amerikan YZ ürünlerinin Çin, Rusya ve riskli görülen diğer ülkelerin askeri istihbaratları tarafından kötüye kullanılması ihtimalinden derin endişe duyuyor.
Haziran ayında yönetim, yabancı ülke vatandaşlarının Anthropic’in en gelişmiş Fable ve Mythos modellerine erişmesini yasakladı. Şirket, kullanıcı uyruklarını anlık doğrulayamadığı için modelleri küresel çapta tüm kullanıcılara kapatmak zorunda kaldı.
Genel kullanıma yönelik Fable modelindeki ihracat kısıtlamaları, yeni güvenlik önlemlerinin alınmasının ardından kaldırıldı. Ancak siber güvenlik uzmanları için tasarlanan Mythos modeli hâlâ yalnızca ABD’deki bazı “güvenilir” kuruluşların kullanımına sunuluyor.
Bazı ABD’li YZ uzmanları da ABD’nin Çin YZ modellerinin kullanımını düzenlemesi gerektiğini savunuyor.
Çin’de Mythos Tehdidine Dair Endişe
İki kaynağın aktardığına göre Çinli yetkililer, Mythos‘un yazılım açıklarından yararlanma potansiyelinden ve Washington’ın modeli Çin çıkarlarına karşı kullanabileceğinden ciddi şekilde endişe ediyor.
Bu durum, devlet medyasının ve kamu kurumları ile şirketlerin büyük tedarikçilerinden olan siber güvenlik firması 360’ın kurucusu Zhou Hongyi’nin dile getirdiği kaygılarla örtüşüyor. Zhou, Çin’in kendi Mythos’unu geliştirmesi gerektiğini söylemişti.
Çin bu yıl yerli YZ teknolojisini korumak amacıyla çok sayıda önlemi hayata geçirdi.
Nisan ayında ülkenin devlet planlama teşkilatı, Meta‘nın Çin menşeli YZ girişimi Manus‘u 2 milyar dolara satın alma işlemini iptal etmesini emretti. Haziran ayı başlarında yetkililer, Çinli yatırımcıları, teknolojiyi, verileri ve ulusal güvenliği kapsayan yurtdışı anlaşmaları üzerindeki denetimi sıkılaştıran geniş kapsamlı yeni kurallar yayınladı.
İki kaynak ve üçüncü bir kişiye göre Çin, ihracat kontrol yasalarını ihlal edip etmediklerini belirlemek amacıyla yurtdışına taşınan Manus ve diğer yerel YZ girişimleri hakkında bu yıl soruşturma başlattı.
Henüz, Çin YZ modellerine yurt dışından erişime getirilebilecek olası yeni kısıtlamaların nasıl işleyeceğine dair ayrıntılı bilgilere sahip değiliz fakat Çinli hukuk uzmanlarının açık kaynaklı YZ düzenlemeleri üzerine Mayıs ayında düzenlediği bir yuvarlak masa toplantısı bu konuda bazı ipuçları sunuyor.
Yüksek Halk Mahkemesi’nin resmi dergisinde yayınlanan toplantı özetine göre katılımcılar kademeli bir sistem önerdi: Temel açık kaynaklı araçların basit bir bildirime tabi tutulması, daha gelişmiş teknolojilerin güvenlik incelemesinden geçmesi, en hassas uç noktadaki modellerin ise kamuoyuna sunulmasının yasaklanması veya yalnızca ülke içi kullanımla sınırlandırılması.
Kaynak: https://www.reuters.com/world/beijing-is-looking-curbing-overseas-access-chinas-top-ai-models-sources-say-2026-07-07/
