NASA yöneticisi Jared Isaacman, astronomi dünyasında yirmi yıl önce resmen kapandığı düşünülen asırlık bir tartışmayı tekrar canlandırıyor: Plüton bir gezegen sayılmalı mı?
Space.com’un aktardığına göre Isaacman, salı günü yapılan Senato oturumunda “Ben kesinlikle ‘Plüto’nu Yeniden Gezegen Yapın’ tarafındayım.” dedi.
“MPAPA” (Make Pluto A Planet Again/ Plüto’nu Yeniden Gezegen Yapın) sloganı, ABD Başkanı’nın siyasi sloganı kadar akılda kalıcı olmasa da, Isaacman bu konuda NASA bünyesindeki beyinleri harekete geçirecek kadar ciddi görünüyor.
Oturum sırasında Isaacman, uzay ajansının şu anda bu konuda “bazı makaleler hazırladığını” ima etti; “bu tartışmayı bilim camiasında yeniden canlandırmayı ve Clyde Tombaugh’un bir zamanlar sahip olduğu ve yeniden sahip olmayı hak ettiği itibarı kazanmasını sağlamayı hedefledikleri bir tutum” içinde olduklarını belirtti.
Amerikalı astronom Clyde Tombaugh, 1930 yılında Plüton’u keşfettiğinde onu bir gezegen olarak sınıflandırmıştı fakat aradan geçen yaklaşık doksan yılda gezegen tanımı değişti. 2006 yılında International Astronomical Union, bir gök cisminin gezegen sayılması için üç temel kriter belirledi: Cismin Güneş etrafında dönmesi, küresel olacak kadar büyük bir kütleye sahip olması ve yörüngesindeki diğer cisimleri temizlemiş olması gerekiyor. Başka bir deyişle, yörüngesi boyunca benzer büyüklükte başka nesneler bulundurmamalı ve kendi doğal uyduları dışında o bölgede kütleçekimsel hakimiyet kurmalıdır.
Plüton bu üçüncü kriteri karşılayamadığı için onaylanan yeni tanıma göre cüce gezegen olarak yeniden sınıflandırıldı. Yaklaşık 1.500 mil (yaklaşık 2.400 kilometre) çapıyla Plüton, ABD’nin genişliğinin sadece yarısı kadar; bu yüzden “cüce” nitelemesi haksız sayılmaz.
Ancak bu durum halk arasında tartışma yarattı. Birçok kişi Plüton’un haksız yere dışlandığını ve rütbesinin düşürüldüğünü düşündü. Yaygın algı, isimsiz bir bürokrasinin evreni anlama biçimimize müdahale ederek eski ve sevilen bir gezegeni dipnot haline getirdiği yönündeydi.
Elbette birçok astronom bilimsel nedenlerle bu karara katılıyor ve NASA gibi etkili bir kurumun başındaki ismin, bu tartışmayı siyasi sloganlarla yeniden açmasından memnun değil.
California Teknoloji Enstitüsü (California Institute of Technology) profesörü Mike Brown, The Independent gazetesine yaptığı açıklamada, “NASA yöneticileri Plüton’un gezegen olduğu günler için nostalji yapmakta özgür olsalar da, alanda çalışan bilim insanları Güneş sistemindeki nesneleri dünyayı anlamamıza yardımcı olacak şekilde sınıflandırmaya devam edecek.” dedi.
Washington Üniversitesi bünyesindeki McDonnell Center for the Space Sciences direktörü Bill McKinnon ise bu tartışmayı bir zaman kaybı olarak nitelendirdi. McKinnon, Plüton’un bir gezegen olduğunu ama gezegenlerin bir alt türü olan bir cüce gezegen olduğunu vurguladı.
Sonuç olarak neyin gezegen sayılacağı konusu, tüm astronomların hemfikir olduğu bir durum değil ama bu, bilim insanlarının kendi aralarında çözmesi gereken bir mesele. Güneş sistemimiz ve diğer gezegen sistemleri hakkında daha fazla şey öğrendikçe tanımlar da gelişiyor. Isaacman’ın bu konudaki coşkusu takdir edilesi ama bunun yetki alanının dışında kaldığını ve uzmanların neden rahatsız olduğunu anlamak zor değil.
Kaynak: https://futurism.com/space/head-nasa-pluto-planet
