Kardeşinden alınan bir kök hücre nakli sonrasında, “Oslo hastası” olarak bilinen 63 yaşındaki Norveçli bir adam, HIV enfeksiyonunun uzun süreli remisyona girdiği nadir vakalardan biri haline geldi.
Günümüzde HIV, virüsün çoğalmasını durduran ilaçlarla kontrol altına alınabiliyor ve virüs vücutta kalmaya devam ederek ilaçlar bırakıldığında yeniden ortaya çıkıyor. Bu nedenle, bu tür vaka çalışmaları tam bir tedaviye ulaşmayı hedefleyen araştırmacılar için büyük önem taşıyor.
Oslo’daki hasta, nadir görülen bir kan kanserini tedavi etmek amacıyla kemik iliği kök hücre nakli aldı. Son anda yapılan keşifte, kardeşinin daha önce HIV’e karşı direnç sağladığı gösterilmiş nadir bir genetik mutasyonu taşıdığı belirlendi. Oslo Üniversite Hastanesi liderliğindeki araştırmacılar, naklin virüs üzerindeki etkilerini yakından izledi.
Allojenik (donörden alınan) hematopoietik kök hücre nakli (HSCT) olarak adlandırılan bu işlemden dört yıl sonra, hastada işlevsel HIV DNA’sına ait tüm izlerin ortadan kalktığı görüldü.
Hasta, HSCT’den iki yıl sonra HIV ilaçlarını bırakabildi ve nakilden beş yıl sonra bile virüsün geri döndüğüne dair hiçbir bulguya rastlanmadı.
Araştırmacılar yayımladıkları makalede, “Oslo hastasının vakası, HIV tedavisine dair mevcut bilgi birikimine değerli kanıtlar sunuyor.” ifadelerini kullandı.
“Ayrıca bu ve benzeri çalışmalar, HIV’in patolojisi, moleküler mekanizmaları ve öngörücü biyobelirteçleri hakkında anlayışımızı geliştiriyor ve bu bulgular yalnızca allojenik HSCT uygulanan hastalarla sınırlı kalmayıp daha geniş bir ilgi alanına hitap ediyor.” diye eklediler.
Kardeşin genlerinde bulunan CCR5Δ32/Δ32 mutasyonu, HIV’in hücrelere giriş için kullandığı beyaz kan hücrelerindeki CCR5 reseptörünü ortadan kaldırıyor ve bağışıklık sistemini virüsün etkilerine karşı dirençli hale getiriyor.
Takip testleri, nakledilen bağışıklık hücrelerinin gerçekten baskın hale geldiğini gösterdi. Her ne kadar bazı HIV parçaları tespit edilse de bunlar işlevsel değildi ve yeniden aktif bir virüse dönüşme potansiyeli taşımıyordu.
Nadir de olsa bu tür vakalar daha önce de kaydedildi fakat bu vakayı özellikle dikkat çekici kılan, virüsün uyku modunda saklanmayı en çok sevdiği yer olan bağırsakların kapsamlı şekilde test edilmesi ve işlevsel virüs DNA’sından temizlenmiş olması. Araştırmacılar ayrıca Oslo hastasında HIV antikorlarının azaldığını ve T hücrelerinin artık virüs tehdidine yanıt vermediğini saptadı. Virüsle birlikte, virüsün biyolojik hafızası da silinmiş gibi duruyor.
Araştırmacılar, “Verilerimizde HIV’e özgü T hücresi yanıtlarının yokluğu, bu durumun kalıcı HIV remisyonuyla ilişkili olduğu hipotezini destekliyor.” ifadelerini kullandı.
Her ne kadar bulgular umut verici olsa da, bu tür kemik iliği kök hücre nakilleri HIV için genel ve uygulanabilir bir tedavi yöntemi değil. Bu işlemler bağışıklık sistemini baştan kuran riskli müdahaleler ve hastaları enfeksiyonlara karşı son derece savunmasız bırakıyor ve yalnızca hayati durumlarda son çare olarak uygulanıyor.
Araştırmacıların belirttiğine göre, bu tür nakillerden geçen hastaların yaklaşık yüzde 10 ile 20’si bir yıl içinde hayatını kaybediyor. Oslo hastasında da nakil sonrası “graft-versus-host hastalığı” olarak bilinen ciddi bir reaksiyon gelişti ama vücudu bu durumu aşmayı başardı.
Uzmanlar, söz konusu bağışıklık sistemi reaksiyonunun ve bunu durdurmak için kullanılan ilaçların, virüsün neredeyse tamamen yok edilmesinde yeni hücrelerle birlikte rol oynamış olabileceğini düşünüyor. Ekip, HIV’in nasıl yenilebileceğini daha iyi anlamak için şimdiye kadar görülen tüm nadir iyileşme vakalarından gelen verileri analiz etmeyi hedefliyor.
“Bundan sonraki kritik adım, mevcut HIV iyileşme vakalarını karşılaştırarak en etkili biyobelirteç kombinasyonunu belirlemek olacak.” diyen araştırmacılar, bir sonraki mantıklı adımın merkezi laboratuvarlarda yeni analizler yapmak olduğunu vurguluyor.
Araştırma, Nature Microbiology dergisinde yayımlandı.
Kaynak: http://sciencealert.com/sibling-stem-cell-transplant-leads-to-rare-hiv-remission-in-oslo-pati
