Son yıllarda Çin’deki savunma laboratuvarlarının katıldığı bir dizi araştırma projesine ABD hükümeti tarafından yaklaşık 1 milyar dolarlık finansman sağlandığı ortaya çıktı. Yeni bir çalışma, bu tür ortaklıklar etrafındaki güvenlik politikalarının başarısız olduğu sonucuna vardı.
Söz konusu çalışma, bu tür iş birliklerine ilk kez somut bir rakam biçerek tutarı 943,5 milyon dolar olarak belirledi. Eleştiri oklarının hedefindeki rapor, Virginia merkezli, kâr amacı gütmeyen Center for Research Security & Integrity (CRSI – Araştırma Güvenliği ve Dürüstlük Merkezi) tarafından yayımlandı.
Rapor yasa dışı bir faaliyet iddiasında bulunmuyor. Bunun yerine asıl sorunun, ABD hükümetinin araştırma iş birlikleri üzerine daha fazla kısıtlama getirmemesinden kaynaklandığını savunuyor.
Örneğin, akademik araştırmalar ihracat kontrollerinden muaf tutulduğu için ABD’deki bir profesörün Çin’deki bir savunma laboratuvarıyla çalışmasını engelleyen bir yasal bariyer bulunmuyor; Washington o laboratuvarın teknolojiye erişimini ulusal güvenlik gerekçesiyle kısıtlamış olsa bile süreç işleyebiliyor.
Analiz, 2019’dan 2025’in ortalarına kadar Çin hükümeti tarafından görevlendirilen 45 savunma laboratuvarı ile yapılan iş birliklerini belgeliyor. Bu süreçte ortaya çıkan 313 İngilizce makale, yönlendirilmiş enerji sistemleri, YZ ve yüksek performanslı hesaplamalı fizik gibi alanları kapsıyor.
Rapor, Çin Halk Cumhuriyeti’ne atıfta bulunarak, “Bunlar gelecekteki askeri ve savaş yeteneklerini temelden değiştirebilecek kritik teknoloji alanlarıdır ancak Çin savunma laboratuvarları bu araştırmalardan doğrudan yararlanıyor.” ifadesini kullanıyor.
Rapor, eyalet hükümetleri veya devlete ait işletmeler tarafından işletilenler de dahil olmak üzere savunma alanında çalışan tüm Çin laboratuvarları dikkate alınsaydı, federal dolar miktarının çok daha yüksek olacağını belirtiyor.
Metinde şu çarpıcı saptama yer alıyor: “ABD ve birçok önemli müttefiki çelişkili bir gerçeğe uyum sağlamakta başarısız oldu: Küresel bilimsel girişimin en önemli katılımcılarından biri, aynı zamanda en büyük hasmımız ve stratejik rakibimizdir.”
Bir Pentagon sözcüsü bulgular hakkında direkt yorum yapmadı ancak bakanlığın araştırmaları korumak için Ocak ayından bu yana çeşitli önlemler aldığını söyledi. Söz konusu çabalar, Çinli askeri şirketler olarak tanımlanan kuruluşlara fon sağlanmasını yasaklamayı da kapsıyor.
ABD Ulusal Bilim Vakfı ise yaptığı açıklamada, “bilimsel iş birliği ile ulusal güvenlik mülahazaları arasındaki dengeyi korumanın önemini kabul ettiğini” bildirdi. Kurum, yabancı desteklere ilişkin açıklama gerekliliklerinin genişletilmesi gibi politika değişikliklerine atıfta bulundu.
Çin’in Washington büyükelçiliği ise yaptığı açıklamada, farklı ülkelerden araştırmacıların “başarılarını dünyayla paylaşmak ve herkese fayda sağlamak için araştırma üzerinde iş birliği yaptığını ve makaleler yayımladığını” belirtti.
Çalışma, Princeton Üniversitesi ve Tennessee Üniversitesi, Knoxville Kampüsü’nün Çin savunma laboratuvarlarıyla en sık iş birliği yapanlar arasında olduğunu ortaya koydu. Her iki üniversite de yorum taleplerine yanıt vermedi.
Rapora göre Princeton Üniversitesi araştırmacıları, Temmuz 2020 ile Ocak 2023 arasında Beijing Institute of Applied Physics and Computational Mathematics (Pekin Uygulamalı Fizik ve Hesaplamalı Matematik Enstitüsü) çalışanı bir yazarla ortak 11 makale yayımladı. Bu laboratuvarın bağlı olduğu China Academy of Engineering (Physics Çin Mühendislik Fiziği Akademisi), Çin’in nükleer ve gelişmiş silah araştırmalarına liderlik ediyor.
Her iki kurum da 1997’den beri ABD’nin ihracat kontrollerine tabi tutuluyor.
Bu 11 makalenin her birinde, 2019’dan bu yana ABD’nin ihracat kontrol listesinde yer alan Çinli YZ devi iFlytek Co. tarafından Princeton Üniversitesi kurumuna yapılan bir bağış kabul ediliyor.
Makalelerin tamamı ABD Enerji Bakanlığı fonlarını referans gösterirken dokuzu ek olarak ABD Deniz Araştırmaları Ofisi desteğini belirtiyor. Bir Enerji Bakanlığı sözcüsü, ulusal laboratuvarların en katı araştırma güvenliği protokollerini sürdürdüğünü ifade etti.
Rapor ayrıca Tennessee Üniversitesi, Knoxville Kampüsü ile Çin’deki Orta Güney Üniversitesi bünyesinde bulunan State Key Laboratory of Powder Metallurgy (SKLPM – Toz Metalurjisi Devlet Anahtar Laboratuvarı) arasındaki kapsamlı iş birliğine dikkat çekiyor.
SKLPM, Çin’in ilk atom silahları ve füze geliştirme programlarında yer alan ve son zamanlarda ülkenin hipersonik programına katkıda bulunan kilit bir bilim insanı tarafından 1989’da kuruldu.
Tennessee Üniversitesi, Knoxville Kampüsü bünyesinde malzeme bilimi profesörü olan Peter Liaw, çalışmadaki tüm bilim insanları arasında Çin savunma laboratuvarlarıyla en fazla ortak makale yazan kişi oldu. Liaw’ın 42 yayını SKLPM araştırmacılarını içeriyor ve ABD Ulusal Bilim Vakfı) ve ABD Kara Kuvvetleri Araştırma Ofisi desteğini kabul ediyor.
CRSI raporu, grubun kurucusu Jeffrey Stoff’un yanı sıra tamamı eski ABD hükümeti ulusal güvenlik analisti olan John Sava ve LJ Eads tarafından yazıldı. Sava şu anda ABD Kongresi Çin Özel Seçim Komitesi için bir müfettiş olarak çalışırken, Eads ise savunma yüklenicisi Parallax Advanced Research bünyesinde araştırmacı ancak her ikisi de bu çalışma üzerinde kişisel kapasiteleriyle çalıştı.
Kaynak: https://www.bloomberg.com/news/articles/2026-02-19/us-funded-1-billion-in-research-with-chinese-labs-report-says
