Astronomlar, evrenin en uç noktasındaki nesnelerden birinin doğuşuna ilk kez şahitlik etti: Yaklaşık 500.000 Dünya kütlesini yalnızca 19 kilometre çapındaki bir küreye sığdıran bir magnetar.
Bu keşif, magnetarların evrendeki en parlak patlamaların kaynağı olduğuna dair en net kanıtı sunarken, aynı zamanda Einstein’ın genel görelilik teorisiyle uyumlu olarak uzay-zaman dokusunu nasıl büktüklerini de gösterdi.
Büyük bir yıldız ömrünün sonuna geldiğinde, çekirdeği kendi kütle çekimi altında çöker. Dış katmanlar bir süpernova ile dışarı doğru patlarken, merkezde tek bir çay kaşığı malzemenin milyarlarca ton ağırlığında olacağı aşırı yoğun bir kalıntı oluşturur. Nadiren bu kalıntı, olağanüstü hızlı dönerek Dünya’nınkinden trilyonlarca kat daha güçlü bir manyetik alanla doğar. Astronomlar bu nesneye magnetar adını veriyor.
Nature dergisinde yayımlanan çalışmada, Aralık 2024’te keşfedilen, yaklaşık 1 milyar ışık yılı uzaklıkta bulunan ve sıradan bir süpernovadan en az on kat daha parlak olan SN 2024afav adlı süper parlak bir süpernova 200 günden fazla süreyle gözlemlendi.
Normalde bir süpernovadan gelen ışık, en yüksek parlaklığa ulaştıktan sonra düzenli şekilde söner ancak SN 2024afav, parlaklık zirvesinden sonra sönmek yerine bir dizi küçük parlama darbesi üreterek titredi. Araştırmacılar, bu durumun bazı kalıntıların uzaya kaçmayıp magnetara geri düşerek dönen bir gaz diski oluşturmasından kaynaklandığına inanıyor.
Radyasyondaki tuhaf salınımlar, kalıntıların dönme ekseninin eğik olduğunu gösterdi. Einstein’ın genel görelilik teorisine göre bu durum, devasa ve dönen bir nesnenin uzay-zaman dokusunu beraberinde sürüklemesinden kaynaklanıyor.
Söz konusu bulgu, magnetarın patlamanın genişleyen enkazı içinde döndüğü ve sisteme enerji pompaladığı fikrini destekledi.
Kaliforniya Üniversitesi, Berkeley’den astronomi profesörü ve çalışmanın ortak yazarı Alex Filippenko, “Bu, süper parlak bir süpernova çekirdek çökmesinin sonucu olarak bir magnetarın oluştuğuna dair kesin bir kanıt.” ifadesini kullandı.
Ekip, yeni teleskoplar gökyüzünü daha detaylı taramaya başladıkça bu tür keşiflerin yakında daha yaygın hale gelebileceğini söylüyor.
Kaynak: https://www.thetimes.com/uk/science/article/astronomers-magnetar-birth-first-2j8drllkw
