17 uluslararası kurumdan uzmanların yer aldığı bir araştırma ekibi, Avrupa ve Anadolu genelinde benzer dönemlere tarihlenen çok sayıda köpek tanımladı. Bu durum, köpeklerin 14.000 yıl önce geniş bir coğrafyaya yayıldığını gösteriyor. O dönemde tüm insanlar avcı-toplayıcı olarak yaşıyordu ve tarım henüz ortaya çıkmamıştı.
Bilim insanları köpeklerin gri kurtlardan evrildiğini biliyor ve bu sürecin son Buzul Çağı civarında gerçekleştiğini düşünüyordu. Şimdiye kadar, tarım öncesi arkeolojik alanlardan elde edilen kanıtlar sınırlıydı; doğrulanması zordu. Evcilleştirmenin erken aşamalarında köpek ve kurt iskeletlerini birbirinden ayırmak neredeyse imkansızdı; ayrıca davranışsal farklar arkeolojik kayıtlarda iz bırakmıyordu.
Önceki çalışmalar, arkeolojik kayıtlarda köpek varlığını değerlendirmek için çoğunlukla çok kısa DNA dizilimlerini ve iskelet ölçümlerini kullandı. Bu yeni çalışmada ise araştırmacılar, Üst Paleolitik döneme ait arkeolojik alanlardan elde edilen örneklerden tüm genomları çıkardı. Bu alanlar arasında Türkiye’deki Pınarbaşı (yaklaşık 15.800 yıl önce) ve Birleşik Krallık’taki Gough Mağarası (yaklaşık 14.300 yıl önce) ile Sırbistan’daki iki Mezolitik alan (sırasıyla 11.500–7.900 ve 8.900 yıl önce) bulunuyor. Araştırmacılar bu genomları dünya genelindeki 1.000’den fazla modern ve antik köpek ve kurtla karşılaştırdı.
Analiz sonuçları, kemiklerin köpeklere ait olduğunu ve en az 14.300 yıl önce batı Avrasya’da zaten yaygın olduklarını doğruladı.
Oxford Üniversitesi Arkeoloji Bölümü bünyesinden çalışmanın ortak yazarı Dr. Lachie Scarsbrook şunları söyledi: “Bu keşif, köpeklerin en eski doğrudan kanıtlarını 5.000 yıl geriye çekmekle kalmadı, aynı zamanda köpekler ve kurtların en az 16.000 yıl önce hem biyolojik olarak hem de insanların onlarla etkileşim biçimi açısından net bir şekilde ayrıldığını gösterdi. Bu durum, köpeklerin evcilleştirilmesinin muhtemelen son Buzul Çağı’nda, diğer evcil bitki veya hayvanların ortaya çıkmasından 10.000 yıldan fazla bir süre önce gerçekleştiğini gösteriyor; bu da onların ‘insanın en iyi arkadaşı’ unvanını gerçekten pekiştiriyor.”
Bu Paleolitik köpekler genetik olarak birbirine benziyordu ve 18.500 ile 14.000 yıl önce bölgeye yayılan bir popülasyonun üyeleriydi. Sibirya kurdu gibi Arktik ırklardan ziyade, boxer ve saluki gibi günümüz Avrupa ve Orta Doğu köpek soylarının atalarıyla daha yakın akrabaydılar. Bu da günümüzün temel köpek genetik hatlarının Üst Paleolitik dönemde zaten oluştuğunu gösteriyor.
Söz konusu köpeklerin Paleolitik topluluklarda hangi rolü oynadığı henüz tam olarak bilinmiyor. Kalıntılar, genetik ve kültürel açıdan farklı olan birkaç insan avcı-toplayıcı topluluğuyla ilişkilendirildi. Bu durum, köpeklerin yayılmasının Avrupa’daki Epigravettian ve Magdalenian toplulukları gibi grupların göç ve etkileşimiyle bağlantılı olabileceğini akla getiriyor.
Çalışma, York Üniversitesi ve Natural History Museum araştırmacıları tarafından yürütülen beslenme izotop analizlerini de içeriyor. Bu analizler, Pınarbaşı sakinlerinin muhtemelen köpekleri balıkla beslediğini gösterdi. Hayvanların kasıtlı olarak gömüldüğüne dair kanıtlarla birlikte bu durum, insanlarla köpekleri arasında yakın bir etkileşim olduğunu kanıtlıyor. Benzer etkileşim izlerine Gough Mağarası ve Almanya’daki bir sahada da rastlanması, köpeklerin Paleolitik avcı-toplayıcı topluluklar genelinde kültürel öneme sahip olabileceğini düşündürüyor.
Kaynak: https://www.ox.ac.uk/news/2026-03-25-oldest-genetic-evidence-domestic-dogs-identified-europe-and-t-rkiye
